Leyshmanioz – xavfli yuqumli kasallik
Leyshmanioz – odam va hayvonlarda uchraydigan yuqumli kasallik boʻlib, uni bir hujayrali parazitlar – leyshmaniyalar keltirib chiqaradi. Kasallikning asosiy tarqatuvchilari ignali chivinlar (iskabtoparlar) boʻlib, ular kasallangan odam yoki hayvon qonini soʻrib, infektsiyani sogʻlom organizmga yuqtiradi. Leyshmanioz ichki organlar va teri shakllarida kechib, ogʻir asoratlarga sabab boʻlishi mumkin.
Ichki organlarni zararlovchi shaklida leyshmaniyalar jigar, taloq va limfa tugunlariga joylashib, kasallik koʻpincha 1-5 yoshli bolalarda kuzatiladi. Harorat 39-40 darajagacha koʻtariladi, teri oqaradi, limfa tugunlari shishadi va bemor holsizlanadi. Davolanmasa, organizm jiddiy intoksikatsiyalanib, xavfli asoratlar rivojlanishi mumkin. Teri leyshmaniozi esa chivin chaqqan joyda yara paydo boʻlishi bilan boshlanadi. Inkubatsion davri 1-4 hafta davom etadi, baʼzan 1,5-2 oyga choʻziladi. Yaralar uzoq vaqt bitmaydi va chuqur chandiq qoldiradi. Odatda, bir marta kasallangan insonda mustahkam immunitet shakllanadi.
Kasallikning keng tarqalishiga bir qancha omillar sabab boʻladi. Ignali chivinlar asosan yoz va kuz faslida faollashib, axlatxonalar, daraxt kovaklari, pol osti va choʻl hududlarda koʻpayishi mumkin. Gigiyena qoidalariga rioya qilinmasligi, chiqindilarning toʻplanishi va iflos muhit chivinlar sonining ortishiga olib keladi. Shuningdek, daydi itlar, boʻri va tulkilar ham infektsiya manbai boʻlib, ular chivinlar orqali virusni tarqatish ehtimoli yuqori.
Leyshmaniozdan himoyalanish uchun bir qator profilaktik choralar koʻrish zarur. Chivinlarga qarshi kurashish maqsadida derazalarga himoya torlari oʻrnatish, insektitsid vositalardan foydalanish va chivinlar koʻpayadigan joylarni dezinsektsiya qilish muhim. Sanitariya va gigiyena talablariga rioya etish – chiqindilarni oʻz vaqtida yoʻq qilish, hovli va koʻchalarni toza saqlash, aholi yashaydigan hududlarni dezinsektsiya qilish kasallik xavfini kamaytiradi. Shuningdek, shaxsiy himoya choralariga amal qilish – chivin chaqishiga qarshi sprey va malhamlardan foydalanish, kechqurun tanani yopiq kiyimlar bilan himoyalash samarali hisoblanadi.
Kasallangan hayvonlarni nazorat qilish ham muhim. Daydi it va mushuklarni veterinariya tekshiruvidan oʻtkazish, leyshmanioz tashuvchisi boʻlishi mumkin boʻlgan hayvonlarni nazorat ostiga olish infektsiya tarqalishining oldini olishga yordam beradi.
Leyshmanioz oʻz vaqtida tashxislanmasa, ogʻir asoratlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun yuqtirish xavfi mavjud hududlarda ehtiyotkorlik choralariga qatʼiy rioya qilish talab etiladi. Agar chivin chaqqan joyda yara paydo boʻlsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish lozim.
T. Atamuratov, Amudaryo tumani SEO va JSB Parazitologiya boʻlimi mudiri.
A.Allayarov, entomolog.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
