Olovli janglardan omon qaytib...
Ikkinçi jahon uruşi boşlanganida qipçoqlik Ötamurod bobo Bozorboyev 16 yoşli ösmir edi. Har kuni qipçoqliklar guras-guras bölib jondan aziz farzandlarini uruşga jönatiş uçun Amudaryo böyiga çiqişar, ayollar, qariyalar, bolalar qiy-çuv qilişib, yelkalariga safar xaltalarini osib olgan yoş-yoş yigitlarni quçoqlab yiğlaşar, keksa otaxon va onaxonlar yigitlar barjalarga çiqib olişgaç: “Oy borib, omon qaytinglar!” deb duo qilişardi. Bir neça qarindoşlari, qöni-qöşnilarini frontga kuzatib qolgan Ötamurod Bozorboyev hali ösmir yoşda bölsa-da öşandayoq uruşning ayovsiz dahşatini his etgandi. Kunora qişloqning goh u, goh bu mahallasida kimningdir uyida aza oçilar, yoş kelinçaklar beva, gödaklar yetim bölib qolardi.
1943-yilning mart oyi har yilgidan köra iliq keldi. Bahorgi dala işlaridan tun-u kun böşamayotgan Ötamurodni öşa kuni daladan töğri Qipçoq tuman harbiy komissariatiga çaqirib olişdi.
– Safar xaltalaringiz, kiyim-boşlaringiz taxt bölib tursin! – Harbiy hisob bölimi mudiri bu yerda hozir bölganlarga buyruq berdi.
Endigina 18 yoşga tölgan navqiron öğlini uruşga kuzatiş qançalik oğir bölsa-da Bozorboy ota Ötamurodga oq fotiha berdi:
– Boşing toşdan bölsin, bolam, “El boşiga tuşgan iş – er boşiga tuşgani”, degan ota-bobolarimiz. Boşing omon bölsa, bir kuni körişamiz...
– Amudaryo böylab barjada uzoq suzdik, – eslaydi otaxon qariyb 75-yil oldingi xotiralari haqida sözlarkan.
– Avval Xivada harbiy-taktik maşğulotlarda iştirok etdik. Söng poyezdga çiqib, Çelyabinsk orqali Xarkov frontiga borib tuşdik...
Ertasi kuni tongda daryoni keçib ötgan askarlar birinçi marta uruşning qonli manzarasiga duç kelişdi. Daryo böyidagi 18 ta aravada yarador jangçilar yotişar, ularning orasida ölganlar ham bor edi.
– Qarşimizda nemislar, – dedi rota komandiri. – Bizning vazifamiz duşman turgan hududni aylanib ötib, özimiznikilar safiga qöşiliş va duşmanning ortidan zarba beriş.
Yangi kelgan askarlar uçun topşiriqni bajariş oson keçmasligi aniq edi. Lekin yoş jangçilar xavf-xatarni pisand qilmay, oldinga intilişdi. Goh emaklab, goh yugurib to quyoş çiqqunga qadar duşman orqasiga ötib olişdi. Jang juda şiddatli böldi.
Ayovsiz jang oqibatida 13 nafar jangçidan 3 nafarigina omon qolişdi. Bir payt ular turgan okop tomon nemislarning bronetanki bostirib kela boşladi. Orqasida yuzga yaqin duşman jangçilari. Omon qolişning birdan-bir yöli okop içiga muk tuşib yotiş. Rus millatiga mansub rota komandiri buyruğiga köra ular şunday qilişdi. Tank okop ustidan ötib ketdi. Duşman jangçilari ham ularni sezmadi.
– Ming bir azob bilan örmonga, partizanlar qarorgohiga, partizanlar kömagi bilan özimiznikilar safiga qöşildik. Öşa kuni tunda poyezd yöli yaqinida bir nemis zobitini asir olib, ştabga topşirdik. Ana şu nemis zobiti bergan maxfiy maʼlumotlar tufayli jangda buriliş yasaldi. Bizga esa qömondonlik taşakkurnoma bildirdi. Sal ötib “Jasorat” medali bilan taqdirlaşdi.
Ötamurod Bozorboyevning jangovar hayot yölida bunday voqealar köp böldi. Ayniqsa, Xarkovni ozod qilişdagi jasorati uçun özi xizmat qilayotgan qism jangçilari unga ismini aytib emas, “geroy!” deb murojaat qiladigan bölişdi. Şiddat bilan bostirib kelayotgan tankni portlatib, özi havodan yoğilgan bomba taʼsirida tuproq ostida qolgan Ötamurod Bozorboyev közini oçganida dala gospitalida yotar, nazarida butun dunyo sukunatda edi. U na gapira olar, na eşitardi. Quloqlari tom bitib, tildan qolgan Ötamurod oğir kontuziya olgan, badanining bir neça joyiga oskolka tekkan edi. Öşa jangdagi jasorati uçun Ötamurod Bozorboyev “Uluğ Vatan uruşi” ordeni bilan taqdirlandi.
Ötamurod Bozorboyev gospitalda uzoq davolandi. 1944-yilning kuzida uruşga yaroqsizligi uçun Özbekistonga evakuatsiya qilindi. Yarimjon holatda qişloğiga qaytib kelgan Ötamurod Bozorboyev ahli el bilan birga mehnat frontida matonat bilan elga xizmat qildi.
– Keça bilan kunduzning farqi qolmagan öşa paytlarda, özim Xorazm viloyati suv xöjaligi boşqarmasida işlasam-da, vaqt topib ğöza tarbiyasiga ham çiqardim, – ötmişning oğir damlarini eslaydi Ötamurod bobo.– Alloh rahmat qilsin, Parda momongiz bilan ipak qurti ham parvarişlardik.
Ötamurod Bozorboyev umr yöldoşi Parda Nametovadan erta ayrildi. Uç öğil, tört nafar qizning kenjasi 4 yoşda edi. Boşqa oila qurmadi. Farzandlarini oq yuvib, oq taradi. Barçasini kasb-korli el-yurtga mehrli qilib voyaga yetkazdi. Butun umr tumanning agrar sohasida mehnat qilib, nafaqaga çiqdi. Öğil-u qizlari, kelinlari, nevara-yu çevaralari bir yiğilişib kelişsa bormi, boboning xonadoni töyxonaga aylanib ketadi. 7 nafar öğil-qizning oilalaridan ildiz otgan nevaralari 30 dan, çevaralari esa 50 nafardan ziyod. Şu bölsa kerak-da, pir-u badavlatlik baxti. Xotira va qadrlaş kuni arafasida har yili Ötamurod boboning xonadoni yaxşilar qadamidan yanada körkamlaşadi.
Bobo örtança öğli Baxtiyor oğa Bozorboyev va kelinlarini duo qilişdan heç çarçamaydilar.
– Bolalarimdan, hukumatimizdan mingdan-ming roziman, – quvonç va minnatdorlik bilan deydi Ötamurod bobo. – Ayniqsa, Prezidentmiz Şavkat Mirziyoyevning biz uruş faxriylariga körsatayotgan ğamxörliklari çeksiz. Mana, ikki yil böldi, Prezident qarori bilan şundoq uyimizning içkarisiga zamonaviy hammom qurib berişdi. Hamma xarajatlar töla davlat hisobidan. Ötgan yilda esa navbatsiz “Damas” avtomobilini xarid qildik. Nevaralarim xohlagan joyga maşinada eltib qöyişadi.
“Uluğ Vatan uruşi” ordeni, “Jasorat” kabi jangovar medallar, turli yillarda berilgan yubiley medallari köksini töldirib turgan, 94 yoşga qadam qöygan Ötamurod bobo hamon tetik, bardam, xotirasi tiniq. Hatto muqaddas “haj” ziyoratini ado etiş iştiyoqi baland, har bir sözida dunyoga, el-yurtiga tinçlik, omonlik, tökinlik va obodlik tilayotgan bobo bilan xayrlaşarkanmiz, biz ham eng ezgu, eng aziz tilaklarga qöşildik. Bobo duoga qöl oçdilar:
– Iloho omin, insoniyat heç qaçon uruş körmasin, hattoki quşning ham uyasi buzilmasin, bolalarimiz omon, mehr-oqibatli bölsin!
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶