21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 03:14
Fan va taʼlim 👁 449

ÖQUVÇI IMLODA XATO QILMASIN, DESANGIZ....

ÖQUVÇI IMLODA XATO QILMASIN, DESANGIZ....

Bugungi kunda ona tili va adabiyot fani öqituvçilari oldida turgan eng katta muammolardan biri öquvçilarning savodxonligi masalasidir. Albatta, keyingi davrlarda kompyuterda terilgan yozuvlarga talab yuqori,  qöl yozmalarga ehtiyoj kam.  Lekin savodxon insongina kompyuterda ham imlo xatosiz yoza oladi.  Taassufki,  baʼzan kitoblar,  internet sahifalaridagi imlo xatolarini körib, taʼbimiz buziladi.  Şuning uçun ham maktablarda savodxonlikka talabni kuçaytirişimiz kerak.  Qolaversa,  yozuvni qunt bilan, çiroyli va xatosiz yoza oladigan öquvçi hayotda ham har bir narsaga masʼuliyat va hafsala bilan qaraydi, deb öylayman.  Öz tilini mukammal bilgan öquvçi boşqa fanlardan ham yaxşi özlaştiradi.  Mantiqiy fikrlaş orqali istalgan savolga javob topa oladi.  Öquvçilarimga doim şuni taʼkidlaymanki,  agar sözlarning luğaviy maʼnosiga eʼtibor berib,  mantiqiy fikrlasangiz,  özbek tilida har bir savolning içida javob borligini topa olasiz.  Masalan,  “Sudralib yuruvçilar sinfiga kiruvçi hayvonlarni toping?” – deyilsa,  darhol xayolimizga ilon,  kaltakesak kabi sudraluvçi hayvonlar kiradi.  Yoxud “Egalik qöşimçalari deb nimaga aytiladi?” – deb söralsa,  özimiz taʼrifni keltirib çiqaramiz:  uçala şaxsdan biriga egalik,  qaraşlilik,  tegişlilik maʼnolarini bildirgan qöşimçalarga egalik qöşimçalari deyiladi...

Baʼzi öquvçilarning oğzaki nutqi,  baʼzilarning yozma nutqi yaxşi rivojlangan böladi.  Bu  asosan,  öquvçilarning feʼl-atvoriga boğliq deb öylayman.  Tortinçoq,  jurʼatsiz öquvçilar bilganini ham aytişga uyalişadi  yoki xato aytib qöysam, deb çöçişadi. Faylasuflarimizdan biri “eng katta xato – bu tajribadan voz keçişdir”, – degan edi. Öquvçilarga ham şuni qayta-qayta uqtiriş kerakki,  qanday bölmasin öylagan fikringizni aytişdan,  niyat qilgan işingizni boşlaşdan çöçimang,  balki hammasi töğridir.  Agar xato bölsa ham hafsalangiz pir bölmasin,  doimo özingizga işonç bilan öqing,  örganing va oldinga intiling.  Dono xalqimizning “intilganga tole yor” maqoli hayotiy şiorlaringizdan biri bölsin! – deyişdan çarçamaslik kerak.  

Öquvçilarning oğzaki nutqida eng köp uçraydigan xatolarni şartli ravişda quyidagi turga ajratiş mumkin:  dialektal,  orfoepik,  vulgar,  fonetik,  affiksal,  mexanik,  tiniş belgilaridagi  uslubiy xatolardir.

Uyali telefon va kompyuter hayotimizni egallab olgan tezkor zamonamizda badiiy asarlar va matbuot sahifalarini varaqlaydigan öquvçilar juda kam.  Şu sababli baʼzi tuşunçalarning mohiyatini anglamasdan tuzilgan jumlalar,  saviyasi past yoki umuman xato fikrlar ham uçrab turadi.  Bu kabi uslubiy xatolarning oldini oliş uçun men öz darslarimda har bir diktant yoki bayon matnini,  inşo mavzularini qiziqarli,  muammoli,  falsafiy matnlar böyiça tanlaşga harakat qilaman.  

Öquvçining savodxonligiga erişiş ança uzoq vaqtni,  öquvçidan ham,  öqituvçidan ham katta mehnat va sabr-toqatni talab qiluvçi jarayon.  Buning ustiga dono xalqimiz “tugmadek aqli bölmasa, turtma aqldan ne foyda “, - deb bejiz aytmagan.  Asli öquvçining özi ham intilmasa,  harakat qilmasa,  öqituvçining barça mehnatlari besamar ketadi.  Yaxşiyamki,  bundaylar guruç içidagi kurmakdek kam.  Aytiş joizki,  oila va maktab hamkorligi köngildagidek bölsagina biz közlagan maqsadimizga erişa olamiz.  

Özbek tili va adabiyot fani öqituvçilarini,  köpinça,  “maktab közgusi” deb taʼriflaşadi. Men esa unga qöşimça qilib: “öquvçilar savodxonligining asosçisi” degan bölardim.  Çunki ona tili va adabiyot fani öqituvçisining asosiy vazifasi öquvçini xatosiz va çiroyli yozişga,  tilni har tomonlama çuqur egallaşga hamda gözal xulqqa örgatişdan iborat. Mana şunday masʼuliyatli va maşaqqatli kasb egalari bölmiş ona tili va adabiyot fani öqituvçilariga savodxonlik uçun kuraşni susaytirmasdan, ona tili darsida har bir öquvçidan “husnixat” daftari tutişni talab qilişi,  maşq daftarlarini kuzatib, imlosi özgarayotgan öquvçilarni maqtaşni,  boşqalarga örnak qilişni unutmasligini maslahat berardim.

Uqituvçilarimiz öquvçilarining imlo savodxonligini oşirişfni istar ekan,  umrboqiy haqiqat – ularni badiiy kitob öqişga undaşdan çarçamasligi kerak.  Şundagina öqituvçilarimiz buning samarasini öquvçilarining ravon nutqi va xatosiz yozuvlarida köriş baxtiga erişişadi.

Inobat RAJABOVA, 17-sonli maktab öqituvçisi.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026