MATEMATIKA FANI OYLIGI DOIRASIDA OʻTKAZILGAN TADBIRDA AL-XORAZMIY DAHOSIGA EHTIROM KOʻRSATILDI

Oʻz zamonasida buyuk kashfiyotlari, ayniqsa, 1 dan 9 gacha boʻlgan sonlar sanoq tizimini yaratib, butun dunyoda aniq hisob-kitob amalini qoʻllash ilmi bilan dovrugʻ taratgan buyuk alloma – algebra fani asoschisi Al-Xorazmiy nomi hamon jahon xalqlari uchun hayrat va havas uygʻotadi. Chunki Muhammad Muso Al-Xorazmiy davrigacha barcha sonlar soʻzlar orqali ifoda etilardi.

Matematika fan oyligi doirasida umutaʼlim maktablarida oʻtkazilayotgan tadbirlarda ulugʻ bobokalonimiz tomonidan amalga oshirilgan ilmiy izlanishlar, buyuk kashfiyotlar haqida oʻquvchilarga batafsil maʼlumotlar berilmoqda. Oylik doirasida 38-sonli maktabda ham turli tadbirlar oʻtkazilmoqda.

Maktabda “Matematika osmonidagi eng yorqin yulduz - Muhammad Muso Al-Xorazmiy bobomizdan faxrlanamiz” mavzusida boʻlib oʻtgan tadbirda 2-“B”sinf rahbari Muhabbat Allaberganova buyuk bobokalonimizning jahon xalqlarini hayratga solgan kashfiyotlari xususida qiziqarli maʼruza qildi.

Maʼruzada eʼtirof etilganidek, ulugʻ bobokalonimiz Al-Xorazmiy kashfiyotining qimmati shundaki, u dunyoda ilk bora 1 dan 9 gacha boʻlgan arab sanoq tizimini yaratish orqali barcha sohalardagi eng chigal muammolarni hal etishga ulkan hissa qoʻshdi va matematika faniga 0-sonini joylashtirishga muvaffaq boʻldi. Al-Xorazmiy aynan ana shu kashfiyoti uchun barcha zamon va makonlarning eng buyuk matematiklari qatoridan joy oldi. Shuningdek, Al-Xorazmiy bobomiz Algebra (Al-Jabr) faniga asos solib, bir nechta masalalarni yechishda birday qoʻllash mumkin boʻlgan umumiy qoidalar majmuasini yaratdi. Al-Xorazmiyning sonlarni qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish, boʻlish amallari orqali matematik olimlar katta yutuqlarga erishdilar. Dunyo mamlakatlarida bunyod etilgan buyuk meʼmoriy obidalar, uzun, bahaybat koʻpriklar, baland minoralar, zamonaviy osmonoʻpar binolar va ularning xavfsizligini taʼminlovchi muhandislik yechimlari ham aynan buyuk bobokalonimiz – Al-Xorazmiy kashfiyoti mahsuli hisoblanadi.

“Algebra” soʻzi olimning “Al-Jabr” nomli kitobi nomidan olingan boʻlsa, yevropalik olimlar bir necha asrlar davomida oʻz hisob-kitoblarining tagiga “diksit Algoritmi” yaʼni “Al-Xorazmiy shunday deydi”, deb qoʻshib qoʻyishni oʻzlariga sharaf deb bilishgan.

Maʼruzadan soʻng, oʻquvchilar Al-Xorazmiy dahosiga chuqur ehtirom tariqasida matematik oʻyinlar tashkil etishdi.
Shundan soʻng, “Matematika – fanlar shohi” mavzusida oʻquvchilar oʻz bilimlarini namoyish etishdi. Qoʻshish, ayirish, boʻlish va koʻpaytirish amallari, qiziqarli geometrik shakllar haqida sheʼrlar aytishdi. Tadbirning badiiy qismida esa oʻquvchilar tomoshabinlarga sahnalashtirilgan koʻrinish taqdim etishdi. Unda oʻquvchilar davrasiga Al-Xorazmiy tashrif buyurib, ularga matematik topshiriqlar berdi. Oʻz navbatida oʻquvchilar berilgan misol va masalalarni, tenglamalarni yechishib, Al-Xorazmiy bobosidan olqish olishdi.

Matematika fani oyligi doirasida oʻtkazilgan mazkur tadbir yakunida oʻquvchilar quvnoq kuy va qoʻshiqlar, raqslar ijro etishib, barchani xushnud etishdi.

R.YOʻLDOShEVA.