Jamiyat 22.10.2021 👁 136

MEHNAT QONUNChILIGIDA AYoLLARGA BERILGAN IMTIYoZ VA HUQUQ

Demokratik jamiyat taraqqiyëti darajasini belgilash asosi sifatida, shu jamiyatda inson huquqlarini himoyalashga asoslangan qonun, yaʼni Konstitutsiyasi bŭlishi lozim. Ushbu Konstitutsiya, birinchi navbatda, inson huquqlarini himoya qilishi bilan bir qatorda, mazkur davlatda iqtisodiĭ va ijtimoiĭ huquqlar ham himoyalanishi zarur.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining iqtisodiĭ va ijtimoiĭ huquqlarni himoyalashga qaratilgan IX bobi muhim ahamiyat kasb etadi. Aĭniqsa, Konstitutsiyaning 37-moddasida, har bir shaxs mehnat qilish, erkin kasb tanlash, oqilona mehnat sharoitlarida ishlash va qonunda kŭrsatilgan tartibda ishsizlikdan himoyalanish huquqiga egaligi belgilangan bŭlib, sud hukmi bilan taĭinlangan jazoni ŭtash tartibidan yëki qonunda kŭrsatilgan boshqa hollar, masalan, harbiĭ xizmat chogʻida, favqulodda holat sharoitida va boshqalardan tashqari majburiĭ mehnat taʼqiqlanishi mustahkamlangan.

Yurtimizda erkaklar va ayëllarning teng huquqliligi taʼminlangan bŭlib, aĭnan bu huquq mehnat qilish sohasida ham ŭz aksini topgan. Xususan, mehnat qilish jarayënida erkaklar va ayëllar huquqlarining tengligi, ayëllarning yerkaklar kabi ogʻir va zararli ishlarda ham ishlashlari mumkinligini anglatmaĭdi. Aëllarning oiladagi mavqeini hamda boshqa tomonlarni hisobga olib, qonunda ular uchun maxsus qoidalar va maʼlum yengilliklar belgilangan.

Homiladorligi yëki bolasi borligi sababli ayëllarni ishga qabul qilishni rad etish va ularning ish haqini kamaĭtirish taʼqiqlanadi. Homilador ayëlni yëki uch yëshga tŭlmagan bolasi bor ayëlni ishga qabul qilish rad etilgan taqdirda ish beruvchi rad etishning sabablarini ularga yëzma ravishda maʼlum qilishi shart.

Tibbiĭ xulosaga muvofiq homilador ayëllarning ishlab chiqarish va xizmat kŭrsatish normalari kamaĭtiriladi yëki ular avvalgi ishlaridagi ŭrtacha oĭlik ish haqi saqlangan holda yengilroq yëxud noqulaĭ ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan holi bŭlgan ishga ŭtkaziladi. Homilador ayëlga yengilroq yëki noqulaĭ ishlab chiqarish omillari taʼsiridan holi bŭlgan ish berish masalasi hal etilgunga qadar, u ana shu sababdan ishga chiqmagan barcha ish kunlari uchun ŭrtacha oĭlik ish haqi saqlangan holda ishdan ozod etilishi lozim.

Ikki yëshga tŭlmagan bolasi bor ayëllar avvalgi ishini bajarishi mumkin bŭlmagan taqdirda, bolasi ikki yëshga tŭlgunga qadar avvalgi ishidagi ŭrtacha oĭlik ish haqi saqlangan holda yengilroq yëki noqulaĭ ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan holi bŭlgan ishga ŭtkaziladi. Homilador ayëllarni va ŭn tŭrt yëshga tŭlmagan bolasi, ŭn olti yëshga tŭlmagan nogiron bolasi bor ayëllarni ularning roziligisiz tungi ishlarga, ish vaqtidan tashqari ishlarga, dam olish kunlaridagi ishlarga jalb qilishga va xizmat safariga yuborishga ĭŭl qŭĭilmaĭdi.

Shu bilan birga homilador ayëllarni va uch yëshga tŭlmagan bolasi bor ayëllarni tungi ishlarga jalb qilishga bundaĭ ish ona va bolaning sogʻligʻi uchun xavf tugʻdirmasligini tasdiqlovchi tibbiĭ xulosa bŭlgan taqdirdagina ĭŭl qŭĭiladi.

A.Tojiboyev, tuman Yuridik xizmat koʻrsatish markazi bosh yuriskonsulti.