YuRTIMIZDA BOLA HUQUQLARI QONUN BILAN KAFOLATLANADI
Özbekiston Respublikasi “Bola huquqlarining kafolatlari töğrisida” gi qonunga asosan bola, bolaning qonuniy vakili, vasiylik va homiylik, yetim bola, jismoniy va ruhiy rivojlanişida nuqsonlari bölgan bola, nogiron bola tuşunçalari mavjud.
Bola – ön sakkiz yoşga tölgunga, yaʼni voyaga yetgunga qadar bölgan şaxs
bolaning qonuniy vakillari – ota-onalar, farzandlikka oluvçilar, vasiylar, homiylardir. Vasiylik va homiylik – ota-ona qaramoğidan mahrum bölgan bolalarni ularga taʼminot, tarbiya hamda taʼlim beriş, şuningdek, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qiliş maqsadida joylaştirişning huquqiy vakili hisoblanadi. Vasiylik ön tört yoşga tölmagan, homiylik esa ön tört yoşdan ön sakkiz yoşgaça bölgan bolalarga nisbatan belgilanadi.
Bola huquqlarining qonuniy kafolatlari Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, “Bola huquqlarining kafolatlari töğrisida” gi Qonun va boşqa qonun hujjatlariga muvofiq har bir bolaga inson hamda fuqaro huquqlari va erkinliklari tegişli böladi hamda davlat tomonidan kafolatlanadi.
Nikohda va nikohsiz tuğilgan bolalar teng hamda har taraflama himoyadan foydalanadi. Davlat bolaning barça şakllardagi kamsitişlardan himoya qilinişini taʼminlaş uçun zarur çoralarni köradi. Bola huquqlari çeklanişi mumkin emas, qonunda belgilangan hollar bundan mustasno. Bolaning yaşaş huquqi kafolatlari- Yaşaş huquqi har bir bolaning uzviy huquqidir. Bola hayotiga suiqasd qiliş eng oğir jinoyatdir. Davlat soğlom bolaning tuğilişi va rivojlanişini taʼminlaş uçun şaroit yaratadi.
Har bir bola erkinlik, şaxsiy daxlsizlik, turar joyi daxlsizligi va xat-xabarlarini sir tutiş huquqiga ega. Har bir bola öz şaʼni va qadr-qimmatiga qilingan tajovuzlardan, şaxsiy hayotiga ğayriqonuniy aralaşuvlardan himoyalaniş huquqiga ega. Bola qonunga asoslanmagan holda uşlab turilişi, hibsga olinişi, qamoqqa olinişi mumkin emas. Davlat bolaning şaxsi, uy-joyi daxlsizligini, xat-xabarlari sir tutilişini taʼminlaydi hamda bolani ekspluatatsiya va zöravonlikning barça şakllaridan, şu jumladan jismoniy, ruhiy va jinsiy zöravonlikdan, qiynoqlarga solişdan yoki şafqatsiz, qöpol yoxud inson qadr-qimmatini kamsituvçi boşqa şakldagi muomaladan, şahvoniy şilqimliklardan, huquqbuzarliklar va ğayriijtimoiy harakatlar sodir etişga jalb etilişidan himoya qilinişini amalga oşiradi.
Ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar ham jamiyat hayotida iştirok etişda boşqa bolalar bilan teng huquqlarga egadir. Davlat ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar va ular oilalarining jamiyat hayotida faol iştirok etişini taʼminlaş uçun ularning şaʼni va qadr-qimmatini kamsitmaslik şartlari asosida dasturlar işlab çiqiş taşabbuskori böladi hamda zarur resurslar ajratadi. Taʼlim, tibbiyot va madaniy-maʼrifiy muassasalar nogiron bolalar hamda jismoniy va ruhiy rivojlanişida nuqsonlari bölgan bolalarning erkin harakatlanişlari uçun moslaştirilgan bölişi kerak. Davlat ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni reabilitatsiya qiliş tizimini şakllantiriş va rivojlantirişni taşkil etadi hamda bunga kömaklaşadi.
Nogironlik belgilangan paytdan boşlab bola tegişli davlat organlari tomonidan bajarilişi majburiy bölgan yakka tartibdagi reabilitatsiya dasturidan foydalaniş huquqiga ega.
Mamlakatimizda bola huquqlari şu va boşqa qonunlar bilan kafolatlanib, davlat tomonidan himoya qilinadi. Çunki bugun voyaga yetayotgan yoş avlod ertaga yurt kelajagini yaratadi.
S.Sultanov,
tuman Adliya bölimi Yuridik xizmat körsatiş markazi
boş yuriskonsulti, 3-darajali yurist.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶