21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 00:08
Fan va taʼlim 👁 3,321

BOLANI TERAN FIKRLAŞGA ÖRGATIŞ

BOLANI TERAN FIKRLAŞGA ÖRGATIŞ

Yoz kunlari edi. Köçada bir ayol bilan suhbatlaşib qoldik.

-Öqituvçimisiz? - söradi u mendan.

Tasdiq javobini berdim.

-Mening 6 yoşli öğlim bu yil maktabga qabul qiliş testidan öta olmadi. Undan "Sen qayerda yaşaysan?”-deb söraşsa, "Dadam qurgan yangi uyda”,-debdi oğzini töldirib. Şuning uçun maktabga qabul qilişmadi. Uyga qaytayotib: "Nega unday deding, axmoq”, deb uruşdim, -dedi ayol.

-Har qanday vaziyatda farzandingizni uruşmang, urmang. Aksinça, qiziqişlarini örganing, tez-tez suhbatlaşib turing. Suhbat jarayonida özini erkin tutişiga imkoniyat yarating,- maslahat berdim.

Neça kunlar ötib ketgan bölsa-da şu voqea heç esimdan çiqmaydi. Öylayman: Bola kimning aybi bilan 6 yoşida özi yaşayotgan davlatning nomini bilmayapdi? Qaçon u axmoqqa aylandi? "Axmoq” sözi "esi past, tentak” maʼnolarini anglatadi. Bola psixologik-pedagogik testgaça önta mutaxassis şifokor körigidan ötgan va unga "soğlom” deb taşhis qöyilgan-ku?! Qolaversa bola dadasi qurgan yangi uyda yaşayotganligini "oğzini töldirib” ayta olibdimi, demak - u axmoq emas. Unda iftixor tuyğusi, mulk tuşunçasi şakllangan. Eski uydan yangi uyni farqlayapdimi, u estetik didga ega.

- Öğlim, 6 yoşda maktabga bormasliging—katta fojea emas. Muhimi, sen soğlomsan. Harakat qilsang, hali köp narsalarga erişa olasan. 7 yoşda maktabga borsang, bilim olişing oson böladi. Mutaxassislar şuni maʼqul körişdi, - deya bolani ovutib qöyişganida, yaxşi bölardi. Öz zurriyodiga ögit bermoq uçun ota yoki ona biror soha böyiça mutaxassislikka ega bölişi şart emas. Ular ota-onalik faqat huquq emas, majburiyat ham ekanligini içiçlaridan his qila bilişlari lozim. Xalqimizda şunday maqol bor:

Davlatlining bolasi

Ön beşida boş bölar,

Davlatsizning bolasi

Qirq beşida yoş bölar.

Bu yerda köpçilik "davlat” sözining boylik, mol-dunyo, mol-mulk maʼnosiga eʼtibor qaratib, maqoldagi "davlatli”ni "katta davlatga, boylikka ega bölgan” şaxs sifatida talqin qiladi. Lekin ota-onaning moddiy boyligi farzand kamolotida hal qiluvçi manba böla olmasligi barçaga maʼlum. Moddiy boylik maʼnaviy ehtiyoj uçun sarflansagina tarbiya masalasiga ijobiy taʼsir qila oladi. "Davlatli” sözining köçma maʼnosi: "Maʼnaviy boylik”, eskirgan maʼnosi esa "Har işga qudrati yetadigan”.

Maqollar qadim ajdodlarimizdan meros ekanligini, mazkur janrda taʼsirçanlikka erişiş uçun sözlar köpinça köçma maʼnoda işlatilişini hisobga olsak, maqoldagi "davlatli”ni maʼnaviyati boy, har qanday ezgu işlarga qodir şaxs sifatida şarhlaymiz. Biroq ota-onalar ham bularni anglasalar, farzandlarini tarbiyalaşda özlarining ham öqib-örganişlari zarurligini bilsalar, qanday yaxşi bölar edi.

Men 5-sinfda "Uç oğa-ini botirlar” ertagini ötar ekanman, muqaddimadagi ikkita jumlaga öquvçilarning diqqatlarini jalb qilaman: "Bor ekan-da, yöq ekan, bir zamonda bir kişi bölgan ekan. Boy ham, kambağal ham emas ekan”. "Boy ham, kambağal ham emas”- yaʼni örtahol şaxs –xalqimizning ideali bölib kelganligini, kambağallik işyoqmaslikning, meʼyoridan ortiq boylik esa-nafsga qullikning nişonasi ekanligini uqdiraman.

Otaning öz öğillariga: "Öğillarim, men boy emasman, mendan qolgan davlat sizlarning maişatingiz uçun kifoya qilmaydi...” jumlalari bilan boşlanadigan vasiyatini butun sinf öquvçilarining yod olişlariga erişişga harakat qilaman. Şunda öquvçilar otaning ham, farzandning ham bir-birlari oldida majburiyatlari bor ekanligini anglaşlari mumkin böladi.

Öquvçilarni töğri va xulosali fikr yuritişga örgatiş maqsadida bir kuni sinfga ikki tuvakda gul olib kirdim. Biri-hajmi kiçikroq, tabiiy gul, ikkinçisi katta, çiroyli, lekin sunʼiy gul.

- Turmuşimizda gullarning qay biri muhim ekanligini ayting. Faqat fikringiz asosli bölsin,- deb topşiriq berdim öquvçilarga.

Köp öquvçilar tabiiy gulni turmuşimizda muhim, deb bilişdi. Çunki tabiiy gul havoni tozalaydi. Men öquvçilarning fikrlarini tinglab, umumlaştirdim va öz xulosamni aytdim:

-Bizning hayotimizda ikkala gul ham muhim ahamiyat kasb etadi. Tabiiy gul-havoni tozalaydi. Kiçkinagina jussasi bilan yaşaş uçun kuraşayapdi. Taşqarida qiş. Göyo butun olam uyquga ketgandek. Mana şunday paytda u xonada yam-yaşil bölib, hayot davom etayotganligini anglatib turibdi. Demak, u bizning irodamizni mustahkamlaydi, umrning qadriga yetişga undaydi. Sunʼiy gul esa inson qöli mehnati mahsuli. U juda körkam, xonaga joziba bağişlayapdi. Demak, u bizni ijodkorlikka undaydi. Gözallikni sevişga örgatadi. Gözallikni sevuvçi kişi yovuzlik tuşunçasidan yiroqlaşadi. Demak, insonlar qalbida ezgulik uyğota oladi.

Suhbatim orqali öquvçilarning teranroq fikrlaşiga intildim. Har qanday fikrda dalil va isbotlar muhim ekanligini bilişlarini istadim.

Bolalarni teran fikrlaşga örgatişda ota-onaning ham örni katta. Maʼrifatparvar bobomiz Abdurauf Fitrat: "Har bir bola gödakligidan onasining tarbiyasiga mahkum, binobarin, biz dastlabki tarbiyani öz onamizdan olamiz. Şu sababli onalarimiz bilimli bölsinlar” degan edilar. Darhaqiqat, farzand tarbiyasida onalarning örni ulkan.

Xulosa şuki, bolaning teran fikrli, keng dunyoqaraşli bölib kamolga yetişida oila va taʼlim muassasasining masʼulligi tengdir. Tarbiya masalasida boy berilgan imkoniyatlar örnini keçiktirib töğrilaş aslo mumkin emas. Farzandlarimizning "Qirq beşida yoş bölib”, jamiyatda öz örinlarini topa olmasliklaridan Ollohning özi asrasin!

Mohira RAHIMOVA,

62-maktab öqituvçisi.

(Foto - http://www.uza.uz)

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026