XALQ OĞZAKI IJODI BEBAHO MAʼNAVIY XAZINADIR
Biz ulkan madaniy va maʼnaviy merosga ega, Alloh yarlaqagan xalqmiz. Zukko va ijodkor ajdodlarimiz tomonidan yaratilib, asrlar oşa sayqallanib bizgaça yetib kelgan xalq oğzaki ijodi bu merosda salmoqli örin tutadi. Qahramonlik, vatanparvarlik, sevgi-muhabbat, vafo-sadoqat yuksak nozik ohanglarda ifoda etilgan dostonlar, qöşiqlar, kuylarning avlodlardan avlodlarga ötib, umri boqiy bölib kelayotganining özi ularning badiiy qimmati neçoğlik yuksak ekanligidan dalolat beradi.
Xalq oğzaki ijodining barhayotligini taʼminlaşda xuş ovozli kişilar, jirovlar, baxşilarning örni ham alohidadir.
Xalq oğzaki ijodi namunalari turli çolğu asboblari jörligida ijro etilgan. Bu asboblarning ham köpçiligining ijodkori ota-bobolarimiz ekanligi hammamizning qalbimizni faxr-iftixorga töldiradi. Surnay, doira, rubob, qöbiz, ğijjak kabi çolğu asboblari şular jumlasidandir.
Osiyoning ayrim xalqlari xususan, özbek, tojik, uyğurlar örtasida qadimdan keng tarqalgan torli tirnama çolğu asboblaridan biri bu – qaşqar rubobidir.
Qaşqar rubobining qaçon va qayerda, kim tomonidan yaratilganligi haqida aniq maʼlumot yöq. Biroq tarixiy manbalarimizdagi, rabob, rebob, deya nomlangan çolğu asbobi haqida maʼlumotlar aynan rubobga daxldor ekanligiga şubha yöq.
Qaşqar rubobining avvalgi nusxasining kosasi qazma, yaʼni öyilib, ustiga teri qoplangan, dastasiga ipak yoki içakdan pardalar boğlangan şaklda bölgan. Özbekiston xalq artisti, bastakor Muhammadjon Mirzayev toşkentlik Usmon Zufarov degan usta bilan bu çolğu asbobini qayta takomillaştirgan. Yaʼni rubobning menzurasi uzaytirilib, dastasi latun qalamçalarga teng bölingan. Natijada sozning ohang çiqariş imkoniyatlari yanada kengayib, endilikda nafaqat özbek xalq qöşiqlari, balki, zamonaviy qöşiqlarga, turli millatlar qöşiqlariga jör bölib, yoqimli ohang bağişlamoqda.
Xalq oğzaki ijodini örganişga intiliş bizga kuy-qöşiqlar yaraliş tarixiga oid ham köplab maʼlumotlar bilan tanişiş imkonini beradi. Agar ularning biri – xalqimiz sevib tinglaydigan "Aliqambar” kuyiga töxtaladigan bölsak, uning ham öziga xos tarixi bor ekan. Emişki, Xorazm xoni xos navkarlari bilan sayrga çiqqanida bir qişloqdan ötib ketayotib, yoqimli kuy taralayotgan xonadon ostonasida turib qolibdi. Kuy tugagaç, bu köngilga xuş yoquvçi kuyni kimlar çalayapti ekan, deb qiziqib içkariga kiribdi. Qarasa, ikki yigit ötirgan emiş. Sozandalardan çalgan kuyingizning nomi nima? – deb söraşsa, bilmaymiz, könglimizdan çiqarib özimiz çalayapmiz, deb javob berişibdi. Öşa yigitlarning ismlari Ali va Qambar ekan. Şu-şu ularning kuyi ham özlarining nomi bilan "Aliqambar” deb yuritila boşlabdi. Xalq oğzaki ijodi mahsuli "Norim-norim” kuyi nomi esa forsça "nor” – "erkak” sözidan olingan bölib, erkaklar raqsga tuşadigan kuy degan maʼnoni anglatadi. Keyingi vaqtlarda bu musiqaga qöşiq ham kuylandi.
Xalq oğzaki ijodi mumtoz namunalari kuy-qöşiqlar, dostonlar, aytişuvlar bilan tanişiş, örganiş ota-bobolarimizning neçoğlik maʼnaviyatli, zukko, çeçan va tilimizning beqiyos imkoniyatlaridan unumli foydalana olganligini körsatadi. Bu bebaho merosni örganiş, xalqqa qayta taqdim etib, tarbiyaviy ahamiyatidan unumli foydalaniş va şu barobarida bugungi globallaşuv jarayonida yoş avlodning özligini anglaşiga, özining mustahkam hayotiy pozitsiyasini belgilab olişiga erişiş – dolzarb vazifalarning biridir. Yuksak milliy ruh aks etib turgan xalqimizning oğzaki ijodi – bebaho maʼnaviy boyligimizdir.
Yaqinda Özbekiston Milliy Tiklaniş demokratik partiyasi va "Jayxun ilhomlari” NNT hamkorligida 21-sonli Bolalar musiqa va sanʼat maktabida "Xalq oğzaki ijodining milliy maʼnaviyatimizda tutgan örni” mavzusida ötkazilgan tadbir ham xalqimiz yaratgan bebaho adabiy merosni örganişning ahamiyatiga bağişlandi.
Tadbirning mazkur maskanda ötkazilişi ham bejiz emas. Avvalo ustoz öqituvçilarning xalq oğzaki ijodini örganiş va ijro etişda öziga xos mahoratga egaligi va maktab tarbiyalanuvçilariga ham bugunning talabi darajasida örgatişga alohida eʼtibor berilayotganini taʼkidlaş joiz.
Tadbirni Bolalar musiqa va sanʼat maktabi direktori N.Yoqubov oçdi. Xalq oğzaki ijodini örganişning ahamiyati va dolzarbligi xususida ÖzMTDP tuman Kengaşi raisi Ş.Yangiboyeva maʼruzasidan söng, ustoz – öqituvçilarning milliy çolğu asboblarimiz, kuy-qöşiqlarimiz va dostonlarimiz haqidagi fikrlari tinglandi. Şundan keyin navbat maktab öquvçilari tomonidan xalq oğzaki ijodi namunalari ijrosiga berildi.
Tadbirda iştirok etgan barça öquvçilar, ularning ota-onalari, hudud aholisi katta taassurotlar oldilar.
Oygul RAJABOVA.
(Foto - http://www.uz24.uz)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶