21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 04:20
Жамият 👁 6,769

ХАЛҚ ОҒЗАКИ ИЖОДИ БЕБАҲО МАЪНАВИЙ ХАЗИНАДИР

ХАЛҚ ОҒЗАКИ ИЖОДИ БЕБАҲО МАЪНАВИЙ ХАЗИНАДИР

Биз улкан маданий ва маънавий меросга эга, Аллоҳ ярлақаган халқмиз. Зукко ва ижодкор аждодларимиз томонидан яратилиб, асрлар оша сайқалланиб бизгача етиб келган халқ оғзаки ижоди бу меросда салмоқли ўрин тутади. Қаҳрамонлик, ватанпарварлик, севги-муҳаббат, вафо-садоқат юксак нозик оҳангларда ифода этилган достонлар, қўшиқлар, куйларнинг авлодлардан авлодларга ўтиб, умри боқий бўлиб келаётганининг ўзи уларнинг бадиий қиммати нечоғлик юксак эканлигидан далолат беради.

Халқ оғзаки ижодининг барҳаётлигини таъминлашда хуш овозли кишилар, жировлар, бахшиларнинг ўрни ҳам алоҳидадир.

Халқ оғзаки ижоди намуналари турли чолғу асбоблари жўрлигида ижро этилган. Бу асбобларнинг ҳам кўпчилигининг ижодкори ота-боболаримиз эканлиги ҳаммамизнинг қалбимизни фахр-ифтихорга тўлдиради. Сурнай, доира, рубоб, қўбиз, ғижжак каби чолғу асбоблари шулар жумласидандир.

Осиёнинг айрим халқлари хусусан, ўзбек, тожик, уйғурлар ўртасида қадимдан кенг тарқалган торли тирнама чолғу асбобларидан бири бу – қашқар рубобидир.

Қашқар рубобининг қачон ва қаерда, ким томонидан яратилганлиги ҳақида аниқ маълумот йўқ. Бироқ тарихий манбаларимиздаги, рабоб, ребоб, дея номланган чолғу асбоби ҳақида маълумотлар айнан рубобга дахлдор эканлигига шубҳа йўқ.

Қашқар рубобининг аввалги нусхасининг косаси қазма, яъни ўйилиб, устига тери қопланган, дастасига ипак ёки ичакдан пардалар боғланган шаклда бўлган. Ўзбекистон халқ артисти, бастакор Муҳаммаджон Мирзаев тошкентлик Усмон Зуфаров деган уста билан бу чолғу асбобини қайта такомиллаштирган. Яъни рубобнинг мензураси узайтирилиб, дастаси латун қаламчаларга тенг бўлинган. Натижада сознинг оҳанг чиқариш имкониятлари янада кенгайиб, эндиликда нафақат ўзбек халқ қўшиқлари, балки, замонавий қўшиқларга, турли миллатлар қўшиқларига жўр бўлиб, ёқимли оҳанг бағишламоқда.

Халқ оғзаки ижодини ўрганишга интилиш бизга куй-қўшиқлар яралиш тарихига оид ҳам кўплаб маълумотлар билан танишиш имконини беради. Агар уларнинг бири – халқимиз севиб тинглайдиган "Алиқамбар” куйига тўхталадиган бўлсак, унинг ҳам ўзига хос тарихи бор экан. Эмишки, Хоразм хони хос навкарлари билан сайрга чиққанида бир қишлоқдан ўтиб кетаётиб, ёқимли куй таралаётган хонадон остонасида туриб қолибди. Куй тугагач, бу кўнгилга хуш ёқувчи куйни кимлар чалаяпти экан, деб қизиқиб ичкарига кирибди. Қараса, икки йигит ўтирган эмиш. Созандалардан чалган куйингизнинг номи нима? – деб сўрашса, билмаймиз, кўнглимиздан чиқариб ўзимиз чалаяпмиз, деб жавоб беришибди. Ўша йигитларнинг исмлари Али ва Қамбар экан. Шу-шу уларнинг куйи ҳам ўзларининг номи билан "Алиқамбар” деб юритила бошлабди. Халқ оғзаки ижоди маҳсули "Норим-норим” куйи номи эса форсча "нор” – "эркак” сўзидан олинган бўлиб, эркаклар рақсга тушадиган куй деган маънони англатади. Кейинги вақтларда бу мусиқага қўшиқ ҳам куйланди.

Халқ оғзаки ижоди мумтоз намуналари куй-қўшиқлар, достонлар, айтишувлар билан танишиш, ўрганиш ота-боболаримизнинг нечоғлик маънавиятли, зукко, чечан ва тилимизнинг беқиёс имкониятларидан унумли фойдалана олганлигини кўрсатади. Бу бебаҳо меросни ўрганиш, халққа қайта тақдим этиб, тарбиявий аҳамиятидан унумли фойдаланиш ва шу баробарида бугунги глобаллашув жараёнида ёш авлоднинг ўзлигини англашига, ўзининг мустаҳкам ҳаётий позициясини белгилаб олишига эришиш – долзарб вазифаларнинг биридир. Юксак миллий руҳ акс этиб турган халқимизнинг оғзаки ижоди – бебаҳо маънавий бойлигимиздир.

Яқинда Ўзбекистон Миллий Тикланиш демократик партияси ва "Жайхун илҳомлари” ННТ ҳамкорлигида 21-сонли Болалар мусиқа ва санъат мактабида "Халқ оғзаки ижодининг миллий маънавиятимизда тутган ўрни” мавзусида ўтказилган тадбир ҳам халқимиз яратган бебаҳо адабий меросни ўрганишнинг аҳамиятига бағишланди.

Тадбирнинг мазкур масканда ўтказилиши ҳам бежиз эмас. Аввало устоз ўқитувчиларнинг халқ оғзаки ижодини ўрганиш ва ижро этишда ўзига хос маҳоратга эгалиги ва мактаб тарбияланувчиларига ҳам бугуннинг талаби даражасида ўргатишга алоҳида эътибор берилаётганини таъкидлаш жоиз.

Тадбирни Болалар мусиқа ва санъат мактаби директори Н.Ёқубов очди. Халқ оғзаки ижодини ўрганишнинг аҳамияти ва долзарблиги хусусида ЎзМТДП туман Кенгаши раиси Ш.Янгибоева маърузасидан сўнг, устоз – ўқитувчиларнинг миллий чолғу асбобларимиз, куй-қўшиқларимиз ва достонларимиз ҳақидаги фикрлари тингланди. Шундан кейин навбат мактаб ўқувчилари томонидан халқ оғзаки ижоди намуналари ижросига берилди.

Тадбирда иштирок этган барча ўқувчилар, уларнинг ота-оналари, ҳудуд аҳолиси катта таассуротлар олдилар.

Ойгул РАЖАБОВА.

(Фото - http://www.uz24.uz)

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026