YoZ – SOZ ÖTSIN, DESANGIZ...
Mana, 2016-2017 öquv yili ham yakunlanib, bolalar yozgi taʼtilga çiqişdi. Hamma ota-ona farzandini oromgohga jönata olmaydi, qolaversa, taʼtil davri 3 oy bölgani holda oromgohlarda bola 10-15 kun dam olişi mumkin, qolgan vaqt esa ota-ona bağrida böladi.
Bunday paytda nimalarga eʼtibor beriş kerak?
Avvalo, bolangizning töğri ovqatlanişi va dam olişini taşkil qiling!
Albatta, 9 oy maktabda darslar, turli xil maʼlumotlar oliş bilan maşğul bölgan miya va tana çarçaşi tabiiy. Şuning uçun bolaning darmondorilarga boy, quvvatbaxş taomlar bilan töğri ovqatlanişiga eʼtibor bering.
Bunday taomlar bilan ovqatlangan bola ota-onasi va yaqinlarining mehrini yaxşi his qiladi va har xil ruhiy jarayonlardan oson öta oladi.
Farzandingizning örtoqlari bilan qiziqing!
Albatta, bolaning dösti bölgani yaxşi, çunki bola öziga doir yangiliklarni köpinça örtoği, tengdoşi bilan baham körgisi, unga maqtangisi, yo unga içidagi sirlarini aytgisi keladi. Lekin notöğri tanlangan döst yoki dugona uning maktabda ham, uyda ham, boşqa joyda ham köngilsizliklarga uçraşiga sabab bölişi mumkin.
Qolaversa, baʼzan bolasi bilan masofa saqlaydigan, u bilan sirlaşmaydigan oilalarda bola öz örtoğining maslahatlariga suyanib, muammolariga yeçim topmoqçi böladi. Öz fikriga ega bölmagan bola yetakçilikni öz qöliga olgan tengdoşi taʼsiriga tez beriladi.
Albatta, bolangizning qiziqişlari va foydali mehnat bilan şuğullanişiga şaroit yarating!
Bolalar odatda qiziquvçan böladi, lekin ularning qiziqişlariga eʼtibor berilmasa yoki ularni röyobga çiqarişga imkon yaratilmasa, qiziqişlar tez sönadi. Qiziqişlari söngan bola loqayd, beparvo bölib boradi, unda bemehrlik paydo böla boşlaydi. Taʼlim muassasalari, "Barkamol avlod” bolalar markazida taşkil qilingan turli tögaraklar, tanlovlarda qatnaşişlariga şaroit hozirlang. Uning kiçkina yutuğini ham eʼtiborsiz qoldirmang, maqtab qöying, bağringizga bosib, uni yangi yutuqlarga ruhlantiring. Imkon bölsa, tomorqada işlaş, uy hayvonlarini yoki gullarni parvariş qiliş, ukasiga qaraş, dökonga borib keliş kabi oila uçun ham, bola uçun ham foydali bölgan mehnatni uyuştiring. Lekin bola mehnatidan faqat pul, yoki manfaat topiş uçun foydalanmang, bu haqda huquqiy-meʼyoriy hujjatlar borligini unutmang.
Televizor körişini çeklang!
Bugun muttasil televizor qarşisida ötirgan bola öqiş davrida olgan bilimlarini tez unutadi.
Kompyuter va telefondan foydalanişini nazorat qiling!
Taraqqiyot asri hisoblangan davrda yaşayapmiz. Bugun baʼzi ota-onalar kimligini körsatib qöyiş yoki bolasining heç kimdan kam emasligini isbotlaş maqsadida ularga qimmatbaho telefon yoki kompyuter, planşetlar olib berişmoqda. Uzoq vaqt kompyuter qoşida ötirib, turli xil öyinlar öynagan bolaning fikrlaş qobiliyati susayib ketadi. Ikki soat kompyuterda ötirgan bolaning miyasi torayib, maʼlumotlarni qabul qila olmaydi, demak, bola uçun yangi bilimlar eşigi yopiladi. Telefon esa darslardan, hayotdagi asosiy maqsad – bilim olişga bölgan eʼtibordan çalğituvçi vositadir. Bugun yoş yigit-qizlar hayoti bilan boğliq baʼzi muammolarning kelib çiqişiga, ayrim yoşlarimizning har xil zararli oqimlar taʼsiriga tuşib qolayotganligiga ham kompyuter va telefonlar, ijtimoiy tarmoqlar sabab bölmoqda. Ayniqsa, ota-onalar "Kök kit” öyinining zararli oqibatlari, bu öyin oxiri ösmirlar öz joniga qasd qiliş bilan tugayotganligini bilib qöyganlari, öz farzandlarini ijtimoiy xatarlardan omon saqlaganlari maʼqul.
Farzandingiz hayotini muhofaza qilişni
unutmang!
Yozda bolalar böş vaqtini turli xil öyinlar öynaş, çömiliş, sayr qiliş, qarindoşlarinikiga mehmonga boriş bilan ötkazadi. Köpinça ertalab va keçqurunlari Manğit-Gurlan guzar yölida velopoyga öynayotgan bolalarga közimiz tuşadi. Bolangizga velosipedlarni maxsus yölakçalarda yoki sport maydonçalarida haydaş kerakligini uqtiring.
Ularni suv havzalarida çömilişga, yaxşisi, özingiz olib boring. Albatta, suv havzasining turli xil daraxt tomirlari, şişa siniqlari, suv osti toşlaridan xoli ekanligiga işonç hosil qiling.
Eng muhimi esa farzandingizni kitobni sevişga va qadrlaşga örgating!
Mustaqil mutolaa bolaning dunyoqaraşini şakllantiradi, bola öqigan asarini mulohaza qiladi, hayotiy muammolarni tuşunişga urinadi. Kitob bolaning yoşiga mos kelişiga eʼtibor bering, u bilan kitoblar haqida suhbatlaşing, uning fikrlarini qöllab-quvvatlang va inobatga oling.
Köpinça baloğat yoşidagi ösmirlarning öyin orasida sökiniş yoki köça jargonlarini işlatişiga guvoh bölamiz. Ota-onalarga özlarining feʼl-atvoridagi tarbiyasizlik farzandlarida takrorlanişini eslatib qöyişni istardim.
Özingiz uyda çiroyli muomalani yölga qöysangiz, farzandingiz ham Sizdan örnak olişini unutmang.
Farzandingizni tabiat qöyniga, boğ va xiyobonlarga olib çiqing!
Köpinça şaharda ösgan bolalar xonanişin böladi. Ular tabiat gözalliklarini körib, hayratlanadi, ulardan zavq oladi. Bolaga inson tabiatning bir bölagi ekanligini, atrof-muhitni, suv havzalarini iflos qiliş özimizga ham zarar keltirişini, obod va orasta yaşaş insonning ijobiy xislatlari ekanligini, tabiiy resurslardan tejab-tergab foydalaniş zarurligi tabiat bağrida hikoya qilib berilsa, u bola şuuriga tez singadi.
Oilaviy bayram
uyuştiring!
Baʼzan bolalar odamovi, tortinçoq böladilar. Ösmir yoşidagi yigit-qizlarda turli fiziologik jarayonlar boşlanadi. Ösmir özidagi özgarişlar sababini tuşunmay, serzarda, asabiy bölib qoladi. Agar Siz oilaviy bayramlar taşkil qilib, yoş farzandlaringizga tez-tez öz mehringizni bildirib tursangiz, ösmir yolğiz emasligini, kimlargadir kerakligini his qiladi. Bu esa uning öziga bölgan işonçni orttiradi. Manmanlik va dabdabadan qoçing, bolaning erkalanib ketişiga yöl qöymang.
Jazo usullari haqida öylab köring!
Baʼzan ota-onalar öz farzandlari xato qilib qöysa, ularni uriş, sökiş kabi usullar bilan jazolaydilar. "Falon narsa olib bermoqçi edim, endi yöq”, deb ularga zahrini soçadilar. Agar bolaga xatosining oqibatlari tuşuntirilsa, tahlil qilinsa, bola bu xatoni takrorlamasligi aniq. Kaltak yegan yoki sökiş eşitgan bola alamzada böladi, u öz harakati oqibatlarini öylamaydi. Ota-onalar birovdan ayb axtarmay, bolasini "hayvon”, "eşşak”, deb haqorat qiliş örniga xatoning kelib çiqiş sabablarini tahlil qilsalar, muammoga oson yeçim topiladi.
Oilamizda biz xato qilib qöysak, otam heç qaçon uruşib, sökmas, oğzidan yomon söz çiqmasdi. Otam biror yerni çopiq qiliş yoki maʼlum joyni tozalaş kabi qöşimça işlar topşirar, biz esa uyqudan keçib, ertalab maktab vaqtigaça topşirilgan işni bajarardik.
Albatta, har bir ota-ona öz farzandining kamolini körişni, bolasining boşqalardan kam bölmasligini istaydi. Şunday ekan, farzand tarbiyasini oilangizdagi eng muhim vazifa deb biling. Ana şunda qariganingizda tinç, osoyişta va farovon umr keçirasiz. Bu esa öz qölingizda, aziz ota-onalar!
Sanobar XÖJAMURODOVA, 40-sonli maktab direktori, xalq deputatlari tuman Kengaşi deputati.
(Foto - ÖzA)

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶