MUSIBATXONA ODOBI
Bismillahir rohmanir rohiym!
Bu foniy dunyoga kelgan tirik jon borki, vaqti-soati yetganida, albatta, boqiy dunyoga safar qiladi. Musibat yetgan odamga yoki uning oila aʼzolariga taʼziya bildirib qöyiş qadimdan ota-bobolarimizdan kelayotgan urf-odat, islomiyatda esa sunnat amallardandir. Taʼziya sabrga çaqiriş, mayyitning yaqinlariga tasalli beradigan sözlarni zikr qiliş va xafalik, musibatlarini yengillaştiriş, degan maʼnoni bildiradi. Bunga Alloh taoloning: “Yaxşilik va taqvoda bir-birlaringizga yordam beringlar”, – degan davʼati va Rasulullohning (s.a.v): “Alloh birodarining yordamida bölgan bandaning yordamidadir”, – degan hadisi misol böla oladi.
Yana Rasuli (s.a.v) Xudo: “Kasallarni borib köringlar, janozalariga borib qatnaşinglar, sizlarga u oxiratni eslatadi”, – deydi. Aza muddati uç kun, bundan ortiq aza tutiş yaxşi emas. Baʼzan yaqinlari vafot etgan baʼzi birodarlarimiz şunday qayğu va hasratlarga berilib, to mayyitning dunyodan ötganiga bir yil tölgunga qadar qattiq aza tutişadilar, töy-maʼrakalarga bormasdan qöyişadi. Bu xolatning oldini olişga uşbu kişining yaqinlari, keng jamoatçilik, ayniqsa, mahalla imom-xatiblari aralaşişi va azadagi kişiga imkon qadar tuşuntirib, könglini kötarib, u-bu yerlarga, töy-haşamlarga astoydil olib boriş yölini tutişlari kerak böladi.
Inson vafot etgaç, uning oila aʼzolari va farzandlari qançalik dod-faryod solmasin, ölgan kişi tirilmaydi, aksinça, dod-faryodlari ölganga ham, ketida qolganlarga ham maʼnaviy zarar keltiradi. “Biron qarindoşi ölganida kimki yuzlariga ursa, oyoqlarini yirtsa, johiliyat zamonining duolarini qilsa, u bizlardan emas”, – deganlar Payğambarimiz (s.a.v) öz hadislaridan birida.
Musibatxona egalari ölikni kömiş, taʼziyaga kelgan odamlarga qaraş bilan band bölib taom tayyorlaşga vaqtlari yetişmaydi. Bunday narsa ularning köngillariga siğmaydi ham. Şu sababli Payğambarimiz (s.a.v) qozon-tavoq masalalari va ovqat pişiriş musibatxona egalarining köngillariga siğmasliklarini inobatga olib, qöşnilariga va yaqinlariga navbatma-navbat ovqat pişirib çiqişga va tasalli berib, musibatini yengillatişga buyurganlar. Qöni-qöşnilar uç kunga qadar mayyit çiqqan uyga ovqat pişirib, keltirib turişi bizlarning elimizda ham qadimdan sunnat amallari sifatida ado etilib kelingan. Ammo qöni-qöşnilar taʼziyaga kelganlarning barçalariga ovqat tortib, ularning qorinlarini töyğazib yuborişi bu masalada nazarda tutilgan emas. Faqat taʼziyaxona egalarini ovqatlantirib turiş va öşa joyda ularning yonlarida uç kungaça birga hamdard bölib ötirgan yaqinlarini ovqatlantiriş nazarda tutilganligini birodarlarimiz aslo unutmasliklari kerak. Ana şunday qilingandagina bu sunnat amali ham sobit yeçimini topgan hisoblanadi.
Payğambarimiz (s.a.v) mayyitning gunohlari keçirilişi uçun uning janozasida Allohga şirk keltirmagan, ibodatli bandalarning hozir bölişi şart ekanligini bayon qiladilar. Ammo janozaga yuzlab tahoratsizlarning kelişidan mayyitga zarraça ham foyda yöqdir. Ularning kelişlari mayyitning qarindoşlariga taʼziya bildiriş uçungina bölib, ular mayyitni kötargani, kömgani va şu kabi boşqada hizmatlari uçun savob olişlari mumkin.
Janoza namozi öqilayotgan paytda, ayniqsa, ayollarning bir-birlari ila bölmağur gaplarni gapirib ötirişlari, şuningdek, tahoratsiz kimsalarning musulmonlar safida turib, namoz safini buzişlari durust emas. Masalan, ikki nafar tahoratlik musulmon insonlar orasiga bir nafar tahoratsiz odam kirib qolsa, uning turgan örni böş qolgan hisoblanadi. Natijada musulmonlar safiga putur yetadi. Namoz öqilayotganda musulmonlarning yelkalari bir-birlarining yelkalariga tegib turadi, tahoratsiz kişilarning özi ham, libosi va lozimi ham nopok bölganligi uçun u şayton vazifasini bajaradi. Şaytonning işi esa musulmonlarning namozlarini, ibodatlarini buzişdan iboratdir. Şuning uçun ham qandaydir sabablarga köra tahorat olaolmagan va tahoratsiz kişilarning janoza namozi safiga qöşilmagani maʼqul. Sababi, tahoratsiz yoki tayammumsiz janoza namozi bölmaydi. Janoza namozi farzi kifoya bölib, maboda, uzrli musulmonlar namozda qatnaşa olmay qolsalar-da, bir guruh boşqalarning namozda komil iştiroki bilan namozga qatnaşa olmagan uzrli birodarlar uçun ham kifoya böladi. “Farzi kifoya”ligi uçun gunohkorlikdan asraydi. Payğambarimiz (s.a.v) ölikni tezlik bilan kömişni buyurib: “Janozani tezroq olib boringlar, yaxşi inson bölsa, tezroq joyiga olib borasizlar, yaxşiligiga tezroq yetadi, yomon odam bölsa tezroq yomonligiga yetadi”, – deb buyurganlar.
Tobutni qabristonga olib ketayotgan paytda kötarib borayotgan insonlar Allohning zikri bilan maşğul böliş-lari, şuningdek, mayyitning oqibati, qayerga ketayotgani haqida fikr yuritişlari, foydasiz sözlardan tiyilişlari lozim. Çunki bu payt va vaqt ğofilona sözlardan sözlaş vaqti emas. Aslida-ku, foydasiz sözlarni heç bir joyda gapiriş kerak emas. Ammo janoza paytida, musibatda bunday noörin xatti-harakatlar, gaplar va kulişlar şariatda qattiq taʼqiqlanadi. Yuqoridagi odoblarga amal qiliş bizlarning insoniy va qolaversa, musulmonlik burçimizdir.
Qodirbergan hoji Jumamurod öğli,
Qoraqalpoğiston Respublikasi xalq öqituvçisi,
tarixçi va islomşunos, mehnat faxriysi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶