YaXŞINING UMRI, YaXŞILIKNING YÖLI UZUN
Saʼdulla bobo – Ikkinçi jahon uruşi iştirokçisi. Yoşi 90 dan ötsa-da, bekor ötirgisi kelmaydi.
Bugun u köça yuzidagi olça, gilos daraxtlarining ortiqça butoqlarini butab, şakl berayotsa, öğli Omonulla tengi beş-ön çoğli kişilar Norboy jörasining uyi tomon ketişayotganiga közi tuşib, işini töxtatdi.
– Norboy jöram omonmikan? – xayoliga kelgan öydan yuragi allaneçuk bölib ketdi. Beixtiyor öşa tomonga yurdi. Bobo to yetib borgunça, darvoza oldidagi kişilar içkariga kirib ketişdi. Ikki kundan beri körişmagan jörasini aslida bugun körmoqni niyat qilgan Saʼdulla bobo könglidan ötgan noxuş öy taʼsirida ostonadan hatlarkan, içkaridan qattiq kulgu eşitildi.
– Xayriyat, – dedi bobo ovoz çiqarib, – omonlik-omonlik, men bölsam...
– Keling, bobo, assalomu alaykum! – Norboy jörasining nevara kelini boboni içkariga taklif qildi.
– Vaalaykum assalom, qizim, uydagilar tinç-omonmi? – söraşdi bobo.
Şu dam içkaridan çiqib kelgan Norboy boboning kenja öğli Bozorboy Saʼdulla boboga peşvoz yurdi:
– Obbo otaginam-yey, keling-keling, siz ham eşitdingizmi? Yaxşilikning qanoti bor-da, otaginam, keling! – quvonçi yuziga tepib turgan Bozorboy qöşib qöydi, – töy boşladik, otaginam, töy! Jöralarim “öng bölsin”ga kirişgan edi.
Saʼdulla bobo çin dildan quvonib ketdi. Dolondagi supaning bir çetiga ötirib, Bozorboy boşlagan ezgu işning öngidan kelişini, Norboy jörasining nevaralari Hasanboy bilan Husanboyning baxtli oila qurişlarini tilab, uzundan-uzoq duo qildi.
Katta dolonning ikkinçi qismida Norboy jörasi egizak nevaralari bilan yaşardi. Jörasini körgisi, qutlagisi kelib, örnidan turdi. Boboning muddaosini bilgan Bozorboy asta tomoq qirib qöydi-da:
– Otam uyda yöq edilar, – dedi astagina.
– Nega yöq böladi, sen töy boşlaysan-u, otang uyda bölmaydimi?
– Bir-ikki kun qizlarinikida bölsin, deb... U yoği qariçilik, töyning keldi-ketdisi bor, deganday.
Saʼdulla bobo Bozorboyni endi körayotganday, yuziga tikilib qaradi.
– Şu gaplarni sen aytayotirsanmi? Otangni töy boşi qilib törga ötqazib qöymaysanmi? Bugunoq olib kel! – dedi qatʼiy.
Bozorboy Saʼdulla boboning gaplariga eʼtibor bermay, otasi yaşaydigan xona tomon yönaldi. Xona eşigini lang oçib yubordi.
– Qarang, otamning xonalarini kelin-kuyovlar uçun moslaştirayotirmiz. Töy ötsin, otamga içkaridanmi, bir xona sozlab beramiz.
Saʼdulla bobo içidan zil ketdi. Ötgan yilda Prezident qarori bilan Ikkinçi jahon uruşi iştirokçilarining barçasining yaşaş xonalari taʼmirlanib, ularga zamonaviy hammom ham qurib berilgandi. Norboy jörasining yaşaş xonasi dolonning uç xonali qismida bölib, barça şaroitlari yaxşi edi.
– Davlat otangga şunça ğamxörlikni qilib turganida sen undan buni tortib oldingmi? – jahli çiqdi boboning.
– Tortib olmadim, otaginam, otamning özi menga bir xona böladi, degan... Ha, endi... bu yoği...
– Nima, bu yoği? – Saʼdulla bobo tutaqib ketdi. – Ayt, buyoğini! Hali otangni kömib ham kelarsan!
– Qöying, quvonçli kunimda könglimni sindirmang. Otamning jörasisiz, hurmatingizni biling-da, menga örgatmang. Özi u yoqdan “povestka” kelib turibdi-yu, sira mahallada biylikni bergingiz kelmaydi!
Saʼdulla bobo qalqib ketdi. Bozorboy tönğillagança “öng bölsin”ga kelgan jöralarining oldiga yönaldi. Saldan söng uning qah-qah urib kulgani eşitildi. Bobo asta köçaga çiqdi. Quloqlari ostida Bozorboyning gaplari tinmay jaranglardi:
– Özi u yoqdan “povestka” kelib turibdi-yu mahallada biylikni bergingiz kelmaydi...
Bir haftadan söng Bozorboynikida fotiha töy böldi. Saʼdulla boboni qöni-qöşnilar qançalik çorlaşsa-da fotiha töyga çiqmadi. Öğli Omonulladan Norboy jörasining hamon qizlarinikida yaşayotganini eşitib, Bozorboydan qattiq ranjidi. “Odam olasi içida”, deganlari rost ekan-da. El-yurtdan uyaldimi yo farzandlik mehri iydimi, töy kuni Norboy boboni olib kelişdi. Darvoza oldidagi supaga joy qilib berişdi. Saʼdulla bobo jörasining oldiga çiqdi, muborakbod etdi. Jörasi negadir ğamgin körindi köziga.
– Tan-joning soğmi, jöra? – heç narsadan xabari yöqday söradi Saʼdulla bobo.
– Tanim ham, jonim ham soğ, jöra, könglim ğaş, könglim xasta.
– Zamon yoşlarniki, jöra, yoşlar omon bölişsin.
Norboy bobo indamadi. Şu dam dolon tomondan Bozorboyning kibr bilan aytayotgan gaplari eşitildi:
– Boboy endi u dunyoning odami, yotib-turişiga bir körpaçalik joy yetadi. Tayyor hammomli uy, bolalarga yasatib berdik! – U aftidan yangi taʼmirdan çiqqan Norboy boboga tegişli xonalarni mehmonlarga körsatardi.
Norboy bobo battar munğaydi, boşini sarak-sarak qilib, qaltiroq qöllari bilan soqolini siladi.
– Jöra, yur, sening uyingda, boğingdagi supada ötiramiz. Kelin kelgani ham, töyning borişi ham körinib turadi.
Qariyalar yetaklaşib töyxonadan çiqib ketişdi. Ularning Saʼdulla boboning boğidagi supada ötirganlarini körgan mahalladoşlari birma-bir oldilariga çiqişdi. To töy tarqagunga qadar Saʼdulla boboning boğidan odam arimadi.
Bozorboy esa “otam nega u yoqda ötiribdi?”, deb öylab ham körmadi, yo otasini izlaşga vaqti bölmadi. Şu kuni bolalikdan qadrdon ikki qariya – Saʼdulla bobo bilan Norboy bobo birga tong ottirişdi.
Tongda butun qişloq noxuş xabardan bir qalqib tuşdi. Bozorboy töy keçasi uyqusida jon beribdi. “Yo alhazar!”- dedi odamlar bu holatdan. “Ölim yanglişibdi!” – dedi qay bir gumroh banda. “Otamning “povestkasi”, deyaverib otasiga tili tekkan”, – deyişdi Bozorboyning otasi haqidagi gaplaridan xabardor oşnalari. Nima bölganda ham töyning ertasi kuni Norboy bobonikida aza oçildi. Qöşaloq kelinga “iş buyurar” örniga katta ayvonni töldirgan qarindoşlar faryod çekdilar.
Norboy bobo kenja öğlini yerga qöygaç, özi qurib, özi tuzgan mulkini tark etdi. Örtança öğli otasini köçirib olib ketdi. Biron kimsaga Bozorboyning işlaridan çurq etib oğiz oçmadi. Garçi noqobil öğilning otasiga qilgan oqibatsizligi haqida mahalla ahli bilişsa-da, bu haqda heç kim oğiz oçmadi. Çunki Norboy bobo bilan Saʼdulla bobo mahalla ahlining otasiday aziz va qadrdon maslahatgöylari, mahallaning fariştalari edilar. Yaxşining umri, yaxşilikning yöli uzun, deganlari rost. Mahallaning piru badavlat bobolari hamon bardam va tetik.
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶