TUZ QAʼPIDA MUDPAB YoTGAN OROLBÖYI HUDUDIDA HAYoT QAYTA JONLANMOQDA
Orol dengizi ötgan asrning oltmişinçi yillarida butun dunyodagi köllar orasida kattaligi jihatidan törtinçi örinni egallagan, maydoni 67 ming 499 kvadrat kilometr bölib, yiliga 40-45 ming tonna baliq ovlangan.
Dengizning tobora qurib borişi natijasida baliqlarning 11 turi, ösimliklarning 11, quşlarning 26, hayvonlarning 12 turi umuman yöq bölib ketgan. Bir vaqtlar – 1960-yillarda dengizning umumiy maydoni 68 ming kvadrat kilometrni, çuqurligi 54 metrni taşkil etgan bölsa, bugungi kunga kelib, umumiy maydoni 6200 kilometr kvadrat, çuqurligi 20 metrni taşkil etadi, suvining 1 metridagi tuz miqdori 130 grammga yetdi. Dengiz örnida 5.5 million gektarlik tuz sahrosi paydo böldi. Bu sahrodan atmosferaga har yili 100 million tonnadan ortiq çang va tuz havoga uçib, bizning hududimizdagina ekologik muammolarni yuzaga keltirib qolmay, hatto Yevropa qitʼasiga, Irlandiya muzliklari, Norvegiya töqayzorlari, Antarktidaga ham yetdi. Orol dengizi hududida turmuş tarzi tobora oğirlaşib, yoz mavsumida havo harorati 40 gradusdan yuqori bölgan kunlar ikki hissa ortdi va hayvonot va nabotot olamiga jiddiy zarar yetkazmoqda. Xullas, har birimiz Orol fojeasi oqibatlarini turmuşimizda har kuni yaqqol his qilayotirmiz. Şu kungaça barçaning könglida bir xavotir yaşirin edi: endigi hayotimiz qanday keçarkin? Ayniqsa, kun sayin turmuş tarzi murakkablaşib borayotgan möynoq tumani hayoti nima böladi?
Mamlakatimiz Prezidenti Ş.Mirziyoyev Qoraqalpoğistonga har taşrifi çoğida albatta, uşbu hududda bölib, haqiqiy ahvol bilan yaqindan tanişdilar, Orol fojeasi faqat Özbekiston hal qilişi qiyin masala ekanligini çuqur his qildilar va hudud aholisiga alohida eʼtibor qaratdilar, munosib turmuş tarzi yaratişga xizmat qiluvçi Möynoq tumanini 2017-2018-yillarda rivojlantiriş va aholi bandligini taʼminlaş böyiça 2017-yil 28-fevralda maxsus qaror qabul qildilar.
Şuningdek, “2017 – 2021-yillarda Orolböyi regionini rivojlantiriş davlat Dasturi haqida”gi Qarori asosida ötgan davrda Qoraqalpoq diyorida köpgina ijtimoiy-iqtisodiy özgarişlar, yuksalişlarga erişildi.
Azal-azaldan bir ota-ona farzandlariday ahil va bir-biriga ğamxör bölib yaşab kelgan qon-qarindoş qoraqalpoq elidagi ekologik muammo haqida hurmatli Yurtboşimiz 2017-yil 29-sentabrda bölib ötgan Birlaşgan Millatlar Taşkilotining 72 sessiyasida sözlab, Orol dengizi fojeasi oqibatlarini hamkorlikda hal qilişga dunyo mamlakatlari eʼtiborini qaratdi, Orol dengizining bugungi xaritasini qöliga olib körsatib, barça mamlakatlar uçun ham bu fojea jiddiy xavotirlar tuğdirişini isbotlab berdi. Natijada 2018-yil 27-noyabrda Nʼyu-York şahrida bölib ötgan Majlisda özaro hamkorlik asosidagi Trast fondi taşkil etildi.
Bu Orol muammosi çin maʼnoda butun dunyo muammosiga aylanganidan darak beradi. Ayni kunda xalqaro taşkilotlar, hamkor mamlakatlardan uşbu fondga kelib tuşayotgan mablağlar tuz qöynida mudrab yotgan Möynoqning uyğonişiga, hayotning qayta jonlanişiga xizmat qilmoqda.
Hurmatli Yurtboşimiz 2018-yil 16-17-noyabr kunlari Qoraqalpoğistonga taşrifi davomida uşbu hududda 2019-2020-yillarda 500 ming gektar yerda saksovulzor barpo etişni topşirgan edi. Bu haqda Oliy Majlisga qilgan Murojaatnomasida ham alohida töxtalib ötdi.
Bugungi kunda Orol dengizining qurigan hududida uşbu topşiriqni ado etiş maqsadida qizğin mehnat jarayoni ketmoqda. Pespublikamizning turli viloyatlaridan haşarga kelgan 100 nafardan ziyod işçi va mexanizatorlar, jami 406 dan ortiq texnikalar saksovul ekişga jalb qilingan, 2 ta samolyot yordamida kuniga 3 ming gektar yerga uruğ sepilmoqda, 10 gradus atrofidagi sovuq havo ham yurtdoşlarimiz könglidagi Orol fojeasi oqibatlarini bartaraf etişga hissa qöşişdek ezgu maqsad yölidagi harakatlariga tösqinlik qilolmayotir.
Ha, bugun uşbu maqsad yölida nainki butun elimiz, balki, butun dunyo birlaşdi, oyoqqa turdi.
Bu ezgu işlar ayniqsa bizning, uşbu hudud aholisining könglida ertangi kunimizga işonçni mustahkamlaydi. Bularni, muhtaram Yurtboşimizning Qoraqalpoğiston Pespublikasini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirişga qaratilayotgan eʼtiborini va amalga oşirilayotgan bunyodkorlik işlarini yoş avlodlarga çuqur yetkazişga bağişlangan umumtaʼlim maktablarida qöşimça dars soatlari joriy etildi.
Qöşimça dars soatlarida foydalaniş uçun Qoraqalpoğiston Pespublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan Orol dengizining avvalgi va bugungi kundagi haqiqiy ahvoli, dengizning tobora qurib borişi natijasida yuzaga kelgan muammolar va ularning bartaraf etilişi uçun olib borilayotgan olamşumul işlar haqida maʼlumotlar beruvçi videomateriallar tayyorlandi va maktablarga tarqatildi. Buningdek qöşimça dars soatlar tumanimizning 38-40-maktablaridan boşlandi va umumtaʼlim muassasalarida davom ettirilmoqda.
Oygul PAJABOVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶