OILA QADRIYaTLARI – HAR BIRIMIZ UÇUN AZIZ
Oila – hayot şamçiroği. Uning bağri obod, çaroğon bölmoği, avlodlar bardavomligi, baxt-saodat qörğoniga aylanmoği – bu millat va xalq farovonligi, obodonligi hamda baxtiyorligi mezonidir. Vatanning qudrati, taraqqiyoti, jahon aro obrö-eʼtibori ham köp jihatdan ana şu mezon bilan ölçanadi. Çunki oilalar tinç, farovon bölsa, mahalla, el-yurt – Vatan tinç, osoyişta, köngillar xotirjamdir. Şu bois, mamlakatimizda oilalar mustahkamligini taʼminlaş davlat siyosatining ustuvor vazifalaridan biri sanaladi.
Oila mustahkamligi haqida gap ketar ekan, sönggi vaqtlarda tez-tez takrorlanadigan oilaviy nizolar, ajraşişlar, bemavrid tirik yetim bölib qolayotgan begunoh gödaklar, şu barobarida hayotga yengil-yelpi qarayotgan yoşlar qayerdan paydo bölmoqda, nega avvallari oilaviy ajraşişlar hozirgiga qaraganda kam kuzatilgan? – degan savollar tuğiladi.
Tuman FHDYo bölimi tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlar bilan tanişarkanman, buning eng muhim sabablaridan biri oila qadriyatlariga munosabatning sustligida emasmikan, degan fikrga keldim. Hayotiy kuzatişlarimdan kelib çiqib aytişim mumkinki, avvallari ota-onalarimiz öğil-qizlari uçun nafaqat umr yöldoş, balki quda-qudağay tanlaşda ham öta ehtiyotkor bölganlariga köp bora guvoh bölganmiz. Eşigini oçib kelgan sovçilarning nega uruğ-aymoğini suriştirişgan? Qizi noqobil yigitning etagini tutib ketmasin, deb öğli tanlagan qizning palagi tozami, öğliga loyiqmi, biri-biri bilan gap-sözi qovuşadimi, barçasini hisobga olişgan. Farzandlari hayotga halol-u pokiza nazar bilan kirib borişlari uçun ota-onalarning tanlovi va qarorlari köp hollarda öta muhim hisoblangan. Hozir-çi? Hozir buning tamoman aksi! Turmuş uçun zaruriy bir sandiqqina seplar bilan uzatiladigan qizlarimizni bir emas, bir neça maşinaga yuk böladigan köç-köron bilan turmuşga berayotirmiz. Hatto vijdoni qiynalmaydigan ayrim qudalar qiz tomonga “uni olib keling, buni olib keling”, qabilida buyruqlar berişgaça borib yetişmoqda. Hali hayotda boşi oğrib bir-ikki söm pul topmagan yoş kelin-kuyov birdaniga hamma narsaga ega, bekam-u köst oila sohib va sohibalari bölib olişgaç, ularda hayotga yengil qaraş, xudbinlik kayfiyati paydo bölayotir, nazarimda.
– Yoş oilalarning ajraşib ketişlari uçun arzirli sabablar juda kam, –deydi tuman FHDYo bölimi mudiri Sanobar Xolboyeva. – 2018-yilda 1703 ta nikoh qayd etilgan bölsa, 2019-yilda bu 1707 tani taşkil etdi. Nikohni qayd etiş 4 taga oşgan. Bu quvonarli, lekin turli sabablar bilan ajraşişlar sonining oşib borayotgani açinarli. Ajraşişga qaror qilganlarni bu fikrlaridan qaytarişga qançalik urinmaylik, deyarli köpçiligi katta hayot tajribasiga ega bölgan insonlarni ham eşitişni xohlaşmaydi. Osongina ajraşib ketişadi.
Eʼtibor bering: 2018-yilda 106 ta, 2019-yilda esa 109 ta ajraşiş qayd etilgan. Şundan voyaga yetmagan farzandlari bölmagan, FHDYo bölimida, öz roziliklari bilan ajraşgan er-xotinlar 2018-yilda 6 tani taşkil etgan bölsa, 2019-yilda bu 17 taga yetgan. 91 ta oila birinçi nikohidan sud qarori orqali ajraşgan. Er-xotindan biri takroriy nikohda bölgan 1 oila ham sud qaroriga asosan ajraşib ketişgan.
Hayotiy bir misol: G. sevib turmuş qurgan oilasidagi muhitga moslaşa olmadi. Gohida bor, gohida taqçil rözğor jilovini tutib turgan qaynonasining iş örgatişlari, maslahatlarini qabul qilolmadi. Tez-tez ota-onasinikiga ketaverdi, ota-onalarini, erini eşitişni ham istamadi. Bir nafar qiz farzandi bilan oilasidan ajraşgan G. bir farzandi bilan xotinidan ajraşgan erkakka qayta turmuşga çiqdi. Ikkinçi oilasida yana bir farzandli böldi. Birinçi eridan qizi uçun aliment ololmay sarson. Eri esa birinçi xotiniga har oy sayin falon ming söm aliment pulini naqdlab beradi.
– Qattiq puşaymonman, ajraşmasam bölar ekan, – deydi G. – Men birinçi erimdan aliment undirolmay ovoraman, erim esa ajraşgan xotiniga farzandi uçun har oyda naqd pul berişni kanda qilmaydi. Erimning köngli ham, mehri ham bölingan...
Bunday köngli va mehri bölingan er-xotinlar afsuski, köp.
Oila mustahkamligini taʼminlaşda er-xotin alohida eʼtibor beradigan jihatlar talaygina. Avvalo şuni aytiş kerakki, yangi oilalarda farzand tuğilişi bilan boğliq masalalarga köpçilik er-xotin eʼtiborsizlik bilan qaraşadi. Oila şajarasining davomçisi bölgan yangi insonning dunyoga kelişini qayd etiş – öz oilasi safining köpaygani, öz vujudidan yangi avlod yaralayotgani Allohning juda katta inʼomi ekanligini unçalik teran his etavermaydilar. Köpçilik holatlarda bolaning tuğilişi muddati ötkazib qayd etiladi. Xususan, 2019-yil davomida tumanimizdagi oilalarda 4762 nafar çaqaloq dunyoga kelgan bölsa, şundan tuğilişini muddati ötkazib qayd etilganlari 218 tani taşkil etadi. Albatta, oilada farzandning dunyoga kelişi va oila aʼzolari bilan teng huquqli inson sifatida ism-şarifi qayd etilgan hujjatga öz vaqtida ega bölişini taʼminlaş ham er-xotinning oila qadriyatlariga munosabatini belgilaydi.
FHDYo bölimida nikohlarini baxtiyorlik bilan qayd ettirayotgan yoşlar közimizni quvnatib, könglimizni şodlikka töldiradi. Lekin ming-ming taassufki, ana şu baxtiyor yoşlar orasida vaqt ötib yolğiz onalar paydo bölganini, farzandi uçun aliment tölaşni unutgan otalar sudlarning eşiklariga qatnayotganini köriş juda oğir.
– Yoşlarimiz orasida, afsuski, şundaylari bor, – deydi Sanobar Xolboyeva. – 2019-yil davomida tuman FHDYo bölimida yolğiz onadan tuğilişini qayd etiş 109 tani, topib olingan, taşlab ketilgan çaqaloqlar tuğilişini qayd etiş 7 tani taşkil etdi. Otalikni belgilaş borasida ham şunday holatlarni kuzatiş mumkin. 2019-yil davomida jami otalikni belgilaş 330 ta bölib, şundan 24 tasi sud qarori asosida qayd etildi.
– Iş faoliyatimda insonning yuragini larzaga keltiradigan holatlarga duç kelaman, – davom etadi Sanobar Xolboyeva. – Taqdir sinovimi, befarzandlik tufayli sabr-toqat bilan yaşagan, özaro mehr-oqibatli er-xotinlar ajraşişga qaror qilişsa, ularni tuşuniş mumkin. Lekin hayotni, oilani öyinçoq bilgan ayrimlar bolalarini tirik yetim qilib, arzimagan sabab bilan ajraşişga qaror qilişadi. Örtada begunoh gödaklar tirik yetimlik jabrini tortişadi. Biri ögay ota, biri ögay ona turtkisi bilan yaşaşga majbur bölişadi. Yana bir toifa ayollar (asosan yoş-yoş qizlar) yengiltaklik bilan qilgan gunohlarini özlariça “yopib” bolasini taşlab ketişadi. Ana şunisi yomon, juda yomon!
Ha, azizlar, bu nainki inson zotiga isnod, balki jamiyatga, Allohning uluğ inoyatiga xiyonatdir. Kimdir yillar davomida farzandsizlik jabrini tortadi. Xudoyimdan birgina zurriyod berişini tilaşdan heç çarçamaydi. Allohim mehrimga, iltijomga bir mukofotini berar, degan umidda farzand asrab oladi. Qaysidir nobakor, notavon, közi, qalbi kör kimsaning taşlab ketgan (taşlandiq, demoqqa til bormaydi) bolasiga mehrini beradi, qalbida, közida asrab ulğaytiradi. Aslo, “taşlandiq” demaydi. Axir Allohning irodasi bilangina inson vujudida inson yaraladi, dunyoga keladi, ulğayib, balki yaxşi inson böladi, balki şu murğak jon dunyoni özgartiradi. Ehtimol...
Axir uni Alloh yaratgan. Allohning neʼmatlariga noşukurlik qiliş – tiriklikka, hayotga, hazrati Odamga xiyonat emasmi?! Bizningça, şunday!
Bugun muhabbat bilan biri-biriga boqib turgan ikki yoş köngilda ertaga biri-birini rad etgulik manfiy kuç qaydan paydo bölayotir? Albatta, loqaydlikdan, azizlar. Biri internet tarmoği orqali yana biri telefonda, birlari köça-köyda, töyda, talabalikda tanişib, oila qurayotgan yoşlarning qarorlarini qöllab-quvvatlaşda biz kattalar xato qilayotganimiz yöqmi? Dabdabali töy, qöşa-qöşa jihozlar-u, sarpo-suruqlarga bir kunda ega çiqqan yoş oila hayot, turmuş maşaqqatlariga duç kelganida biri-biriga yelka tutmoqni, oiladek muqaddas göşani obod etiş özlarining burçi ekanligini unçalik anglab yetişmayotir, nazarimda.
Ota bölib öğlimizga, ona bölib qizimizga oila qadriyatlari, turmuşning zalvorli maşaqqatlari haqida öz xatti-harakatlarimiz, oiladagi namunali tutumlarimiz, muammolar qoşidagi bosiqligimiz, samimiyatimiz bilan ibratli va sevimli bölsak, farzandlarimiz biz qurgan oila qörğoni qadriyatlarini özlariga, albatta, singdiradilar.
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶