MEHRNI HAYVONLARDAN ÖRGANMAYLIK
Biz umrguzaronlik qilayotgan bu röyi zamin ne-ne talotöplarni, erk uçun kuraşlarni, xalqning qonini zulukday sörgan hukmdorlarni, zulmat qaʼrini yoritguvçi çaqmoqday gumroh qalblarni ilm nuri ila yoritmoqqa uringan maʼrifatparvarlarni körmagan, deysiz? Ha, oyoğimiz ostidagi ona zamin bizning, hatto aqlimiz bovar qilolmas voqealarning ham şohidi. Agar endi zaminga zabon bitganida bugun “bas, odamzod! Şunça körguliklarga çidadim, endi Allohning inoyati, odam bolasining zurriyodi bunçalar xor qilinişiga çiday olmayman, közingizni kattaroq oçing, buning oqibatini öylang”, deya naʼra tortgan bölarmidi? Ha, afsuski, zaminning zaboni yöq. Biroq, şu yilning 6-fevralida Samarqandda 21 yoşli ayol yangi tuğilgan çaqaloğini kimsasiz daraxtzorga taşlab ketganida bu zamin çidolmay tölğongan, “öz bolangdan, öz vujudingda bunyodga kelgan umring davomçisidan yuz ögirma”, deya nola qilib silkingan bölsa, ajab emas. Axir itdan ham badtarmiding, ona!?
Odatda odamlarning biron yomon xarakterini itga öxşatamiz, itga öxşab, itday bölib... kabi. Biroq öşa kuni hayvon sanalmiş it ham bu ayoldan mehribonroq, bağrikengroq ekanligini isbotladi. U onasi taşlab ketgan yörgaklangan çaqaloqni tişlab egasiga olib bordi. Xonadon egalari böyni, yuzi sal tirnalgan, tirik çaqaloqni itning oğzidan olganlarida köngillarida nelar keçgan ekan? Yo Xudoyim!.. Köz öngimga keltirolmayman...
Neça kunki, ijtimoiy tarmoqlarda öqiganim bu voqea xayolimdan nari ketmaydi, nahot odam bolasi, ayol zoti öz bolasini şunday xörlaşga qöli borsa? Nahotki, özi dunyoga keltirgan bolaga könglida begona itçalik ham mehr bölmasa?
Xayriyatki, jamiyatimizdagi odamlarning aksariyati bu voqeadan qattiq taʼsirlandi, ijtimoiy tarmoqlarda munosabat bildirganlar ham köp böldi.
Hali bu voqeaning tafti “sovimay” turib, 10-fevral kuni Toşkent şahrining Çilonzor tumani Bunyodkor köçasi böylab oqib ötuvçi kanaldan beliga toş boğlangan çaqaloq jasadi topildi. Daraxtzorga qiş çillasida taşlab ketilgan çaqaloqning it tufayli hayoti saqlab qolingan. Biroq şifokorlar 10-15 kunlik, suvga çökiş oqibatida nafas ololmay halok bölgan, deya xulosa çiqarişgan gödakning ne aybi bor edi, uni şunçalar xor qilgulik? Bunday inson zotiga xos bölmagan öta pastkaşlikka qöl urgan kim? Özi dunyoga keltirgan begunoh norasidani bunçalik azoblay olgan ham inson zotiga mansubmikan? Yetti yot begonalar rahm qilib, hayratda yoqa uşlab turganida rahm qilmagan tuqqanga qanday jazo loyiq? Savollar köp, savollar iztirobli.
Yaşirişning hojati yöq, keyingi yillarda arzimagan pul uçun bolasini sotayotgan, yo şunçaki qutuliş uçun biri fermer xöjaligi dalasiga, biri hojatxonaga, biri yöl böyiga taşlab ketayotgan hollar tez-tez uçrab turibdi. Bundan ham yomoni keyingi kunlarda begunoh norasidalar joniga qasd qilişlar ham urçib borayotir. Bolasini sotayotib qölga tuşgan ota-onalar (ularning aksariyati nikohsiz tuğilgan) buni köpinça pulga muhtojligi yoki bola haqida heç kim xabar topmasidan qutulişga uringani bilan izohlaşadi. Biroq öz bolasining özi qotiliga aylanayotganlar bu qilmişini qanday izohlaşadi?
Oltiariq tumanida kiçik Farğona kanali böyidan yangi tuğilgan çaqaloqning jasadi topilgan. Şifokorlar 10 kunça yaşagan çaqaloqning ölimiga böğiş sabab bölganligini aniqlaşgan.
Toşkentda 4 yoşli qizaloqni onasining şarʼiy nikohidagi eri ayoldan öç oliş uçun 4-qavatning derazasidan uloqtirib yuborgan.
Asakada erkak oilasidagi notinçlik sabab xotinini va 16 yoşli qizini çavaqlab taşlagan.
Namanganlik erkak şarʼiy nikohidagi xotini sobiq eri bilan uçraşib yurganidan xabar topib, undan öç oliş maqsadida 12 yoşli ögay öğlini şimoliy Farğona kanaliga uloqtirib yuborgan. Bolakay “onajon, qutqaring”, deya dodlab-dodlab suvga çökib ketgan, uning ovozini eşitib yugurib kelgan odamlar norasidani qutqarişga ulgurişmagan.
Samarqandlik bir ayolning 2 farzandi, oilasi böla turib, yana bir erkak bilan köngilxuşlik qilib yurganidan xabar topgan eri uyidan haydab yuborgaç, mast holda öynaşining uyiga boradi va alamidan uning singlisining beşikda yotgan 6 oylik çaqaloğiga sakkiz marta piçoq urgan. Voqea çaqaloqning buvisi va voyaga yetmagan opasi köz öngida sodir etilgan. Biroq töğri yöldan toygan ayolga qarşilik körsatişga ularning kuçlari yetmagan.
Bunday xabarlarni öqib, dahşatga tuşişingiz, şaytonning izmida yurganlarga qanday baho berişga lol qolişingiz tabiiy. Biroq afsuski, bu qilmişlarning barçasi inson zotiga mansub kimsalar işi ekanligidan köz yuma olmaysiz.
Tan oliş kerak, jamiyatimiz qonun-qoidalari asosida ularga jazo muqarrarligi taʼminlanadi. Biroq bu bilan hayotda haqqi qolgan bolalar tirilib kelmaydida. Jazo – aybdorlarga qilmişlarini töla anglaşlariga, xatosini tuşunişlari, kelgusi hayotida soğlom fikrlay olişiga kafolat bera olmaydida. Şunisi odamni xavotirga soladi, bunday noxuş voqealardan boşqalar ham kerakli xulosa çiqarib olişadi, endi takrorlanmaydi, deb ham ayta olmaymiz. Yaratganning özi barçaga insof bersin!
Bundan ança ilgari “hordiq.uz” saytida bir xabarni öqib, dahşatdan qotib qolgandim: Hakasiyaning Taştin degan tumanida 47 yoşli bobo, 42 yoşli buvi qöşni qişloqqa yumuş bilan ketgan qizining 11 oylik bolasi bilan yolğiz qolişgan. Er-xotin spirtli içimlik içib, kayf ustida ötirganlarida nevara injiqlik qilavergaç, uni içida gurullab olov yonib turgan peçkaga taşlab yuborib qopqoğini yopib, kayf-safoni davom ettiraverişgan.
Yana bir voqea: Hindistonda bir kambağal oilaning hali tili çiqmagan farzandi kasallik tufayli vafot etgan. Bolasini qabrga qöyib, mablaği yöqligidan davolatib ölimdan saqlab qola olmagani uçun iztirobda qaytayotgan ota-ona bola yiğisini eşitib, hozirgina kömilgan bolasi qabrini oçib körişadi. Bolada hayot nişonasi sezilmaydi. Şunda ular ovoz yonidagi qabrdan çiqayotganini anglaşadi. Politsiya iştirokida qabr oçilganida tirik çaqaloqni xumga solib kömib ketişganini körişadi. Ular çaqaloqni özlarining ölgan bolasi örniga asrab olişga, şu bola tufayli farzand doğini yengişga qaror qilişadi, şörlik ota-ona.
Avvallari buningdek voqealarni öqiganimizda “dunyoning bir çetidagi” deya könglimizga tasalli berardik, ilohim, bizning yurtimizga dorimasin, deya tilak tilardik. Afsuski, bizning xohiş-irodamizga qarşi yuqoridagi kabi holatlarning sodir bölayotgani soğlom fikrli barçani taşvişlantiradi.
Tan oliş kerak, sotilayotgan, taşlab ketilayotgan va begunoh joniga qasd qilinayotgan bolalarning deyarli barçasi nikohsiz tuğilgan norasidalar. Ularni dunyoga keltirgan yuzi qarolar esa aybini eldan yaşiriş uçun ularning qotiliga aylanib, gunohini çandon oşirayaptilar. Ayrimlari esa yo otasining, yo onasining oila deya atalmiş muqaddas göşaga xiyonati kasriga qolayaptilar. Nega şunday bölayapti, degan savol esa yana oiladagi ota-onaning farzandlariga yetarli tarbiya bermaganiga borib taqaladi. Öğli, qiziga oila masalalariga bağişlangan biron kitobni olib berib, öqişga tavsiya qilmay, qayda yurib, qayda turayotgani bilan işi bölmay, oilali qilişga oşiqadigan ota-onalar köp. Oila ilmini hayotdan öqiydi, deydiganlar ham köp.
Muqaddas islom dinimizda böy yetgan yigit-qizlar turmuş qurmaslaridan oldin şu qiz kelgusida mening farzandlarimga yaxşi ona böla oladi, şu yigit yaxşi oila boşliği, farzandlarimga yaxşi ota böla oladi, deya işonsagina turmuş qurişga tarğib etilgan.
Afsuski, oilaviy hayotga yengil qaraş, hayo, ibo, axloq tarbiyasi masʼuliyatini his qilmaslik köpgina muammolarga sabab bölayotganini hayotning özi körsatib turibdi.
Yana şunisi aniqki, har qanday muammoning ham yeçimini topiş mumkin, faqat bunga iştiyoq bölsa... şunda mehrni hayvonlardan örganişga hojat qolmaydi. Axir biz hazrati insonlarmiz.
Oygul RAJABOVA,
jurnalist.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶