TADBIRKORLIK SUBʼEKTLARINI IXTIYoRIY TUGATIŞ TARTIBI QANDAY?
Tadbirkorlik subʼektlarini tugatiş tartibini soddalaştiriş, tugatiş jarayonini amalga oşirişda tadbirkorlik subʼektlari uçun asossiz xarajatlar qilişga olib keluvçi ortiqça maʼmuriy çeklovlarni bekor qiliş, biznesni yuritiş böyiça xalqaro reyting va indekslarda Özbekiston Respublikasining örnini yanada yaxşilaş maqsadida 2020-yilning 1-yanvaridan boşlab quyidagilar bekor qilindi:
moliya-xöjalik faoliyatini amalga oşirmayotgan va (yoki) qonunçilikda belgilangan muddatlarda özlarining ustav jamğarmalarini şakllantirmagan korxonalarni tugatiş böyiça doimiy işlovçi maxsus hududiy komissiyalarni tugatiş;
davlat röyxatidan ötkazilgan paytdan eʼtiboran bir yil içida ustav fondi taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan miqdorda şakllantirilmaganligi uçun tadbirkorlik subʼektlarini tugatiş tartibini bekor qiliş;
davlat organlari örtasida elektron axborot almaşinuvini joriy etiş orqali tadbirkorlik subʼektlarini tugatiş jarayonidagi ortiqça hujjatlar va tartib-taomillarni qisqartiriladi.
2020-yil 1-yanvardan boşlab şunday tartib joriy etilsinki, unga muvofiq Tadbirkorlik subʼektlari — yuridik şaxslarni ixtiyoriy tugatişda:
bir yoki bir neça davriy bosma naşrlarda korxonaning tugatilişi töğrisida eʼlonlar beriş talab etilmaydi, bunda tegişli maʼlumotlar röyxatdan ötkazuvçi organning rasmiy saytiga joylaştiriladi;
davlat röyxatidan ötkazilgan vaqtdan boşlab moliya-xöjalik faoliyatini amalga oşirmagan hamda soliq qarzi mavjud bölmagan korxonalarning moliya-xöjalik faoliyati tekşirilmaydi;
davlat soliq xizmati organlari tomonidan ötkaziladigan, tugatiladigan korxonaning moliya-xöjalik faoliyatini tekşirişning eng uzoq davriyligi 3-yilni taşkil etadi;
Moliya-xöjalik faoliyatini tekşiriş uçun vakolatli davlat organlaridan korxona töğrisidagi mavjud maʼlumotlarni oliş Tadbirkorlik subʼektlarini davlat röyxatidan ötkaziş va hisobga qöyişning avtomatlaştirilgan tizimi orqali amalga oşiriladi;
korxonani ixtiyoriy tugatişning umumiy muddati röyxatdan ötkazuvçi organ ixtiyoriy tugatiş töğrisida xabardor qilingan kundan boşlab olti oydan oşmasligi kerak.
Moliya-xöjalik faoliyatini amalga oşirmayotgan korxonalarni tugatişda:
korxonani moliya-xöjalik faoliyatini amalga oşirmayotgan deb hisoblaş uçun asos böladigan muddat töqqiz oyni taşkil etadi;
moliya-xöjalik faoliyatini amalga oşirmayotgan korxonalar davlat soliq xizmati organining taqdimnomasiga asosan röyxatdan ötkazuvçi organ tomonidan 3-yil muddatga harakatsiz rejimga ötkaziladi;
harakatsiz rejimga ötkazilgan korxonalar faoliyati 3-yil davomida tiklanmagan taqdirda röyxatdan ötkazuvçi organ ularni Tadbirkorlik subʼektlarining Yagona davlat reyestridan çiqaradi.
Tizimga ulangan davlat organlari va boşqa taşkilotlari tomonidan tegişli axborotlarning öz vaqtida, töliq va işonçli tarzda kiritilişini taʼminlamaslik davlat xizmatlari körsatilişining belgilangan tartibini buziş deb hisoblanadi.
Tadbirkorlik subʼektlarini ixtiyoriy tugatiş va ularning faoliyatini töxtatiş tartibi töğrisidagi Nizom talablari tadbirkorlik subektlari-yuridik şaxslar va jismoniy şaxslar faoliyatini ixtiyoriy tugatişi qöllaniladi.
Tijorat taşkilotini ixtiyoriy tugatiş töğrisidagi qaror uning muassislari (qatnaşçilari), vakillari yoki vakolatli organ tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qabul qilinadi.
Qarorda quyidagilar körsatiladi:
tugatilayotgan tadbirkorlik subʼekti töğrisidagi maʼlumotlar (töliq va qisqartirilgan nomi, soliq tölovçining identifikatsiya raqami, poçta manzili);
tugatuvçi haqidagi maʼlumotlar (pasport maʼlumotlari, telefon raqami va elektron poçta manzili);
tugatilayotgan tadbirkorlik subʼekti böyiça murojaatlarni qabul qiliş joyi va muddati;
tadbirkorlik subʼektini tugatiş sababi va möljallanayotgan tugatiş muddati.
Tugatuvçi tayinlangan vaqtdan boşlab tijorat taşkiloti işlarini boşqariş böyiça barça vakolatlar unga ötadi.
Tugatuvçi ixtiyoriy tugatiş töğrisida qaror qabul qilingandan keyingi iş kunidan keçikmay:
-röyxatdan ötkazuvçi organga ― ixtiyoriy tugatiş töğrisidagi qaror nusxasini;
-tijorat taşkilotining talab qilib olinadigan asosiy depozit hisobvarağiga (keyingi örinlarda asosiy hisobvaraği deb ataladi), xizmat körsatuvçi bankka va xorijiy valyutadagi mablağlari jamlanadigan bankka:
ixtiyoriy tugatiş töğrisidagi qaror nusxasini;
imzolar namunalari va tugatuvçi muhrining bosma izi qöyilgan kartoçkalarning ikki nusxasini;
-tijorat taşkilotining milliy valyutadagi ikkilamçi depozit hisobvaraqlariga, jamğarma depozit hisobvaraqlariga va muddatli depozit hisobvaraqlariga xizmat körsatuvçi banklarga ― ularni yopiş hamda mablağlarning mavjud qoldiqlarini uning milliy valyutadagi asosiy hisobvarağiga ötkaziş töğrisidagi ariza-topşiriqnomani;
-tijorat taşkilotining xorijiy valyutadagi talab qilib olinadigan depozit hisobvaraqlari, jamğarma depozit va muddatli depozit hisobvaraqlari oçilgan banklarga ― ularni yopiş hamda mablağlarning mavjud qoldiqlarini uning depozit hisobvaraqlariga, uning milliy valyutadagi asosiy hisobvaraği oçilgan joyda oçilgan xorijiy valyutadagi talab qilib olinadigan depozit hisobvarağiga yoki, agar uning asosiy hisobvarağiga xizmat körsatuvçi bank vakolatli bank hisoblanmasa, boşqa vakolatli bankdagi xorijiy valyutadagi talab qilib olinadigan depozit hisobvarağiga ötkaziş töğrisidagi ariza-topşiriqnomani jönatadi.
Röyxatdan ötkazuvçi organ tugatiş töğrisida qaror tuşgandan söng bir iş kuni içida quyidagilarni amalga oşiradi:
tijorat taşkiloti ixtiyoriy tugatiş jarayonida ekanligi töğrisidagi maʼlumotlarni davlat reyestriga kiritadi hamda bu töğrisida Tizim orqali quyidagi organlarni xabardor qiladi:
röyxatdan ötgan joydagi davlat soliq xizmati va statistika organlarini;
Özbekiston Respublikasi Boş prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosi tuman (şahar) bölimini (keyingi örinlarda Byuro deb ataladi);
köçmas mulkka bölgan huquqlarni röyxatdan ötkazuvçi organni;
avtotransport vositalari, qişloq xöjaligi texnikasi va röyxatdan ötkaziladigan boşqa texnika vositalarini röyxatdan ötkazuvçi organlarni;
Özbekiston Respublikasi Kapital bozorini rivojlantiriş agentligini.
Röyxatdan ötkazuvçi organning rasmiy saytiga (fo.birdarcha.uz) tijorat taşkiloti tugatilayotganligi töğrisida barça uçun erkin foydalaniş imkoni bölgan eʼlon joylaştiradi, eʼlonda quyidagilar körsatiladi:
tijorat taşkilotining töliq va qisqartirilgan nomi (şuningdek, tijorat taşkilotining tugatişdan oldingi yil mobaynida özgartirilgan barça töliq va qisqartirilgan nomlari körsatiladi);
tijorat taşkilotining joylaşgan joyi (poçta manzili), soliq tölovçining identifikatsiya raqami;
röyxatdan ötkazilgan sana va röyxatdan ötkazgan organ töğrisidagi maʼlumotlar (nomi va manzili);
ixtiyoriy tugatiş töğrisida qabul qilingan qaror töğrisidagi maʼlumotlar (sanasi, raqami);
kreditorlarning talablari körsatilgan holdagi murojaatlarni qabul qiliş muddati, uşbu muddat körsatib ötilgan eʼlon çiqqan vaqtdan boşlab ikki oydan kam bölmasligi kerak.
Yuqorida körsatilgan organlar tegişli xabarnoma tuşgan kundan boşlab beş iş kuni içida özlarining maʼlumotlar bazasida tijorat taşkiloti töğrisida mavjud bölgan maʼlumotlarni Tizim orqali taqdim etadi.
Tugatuvçi ixtiyoriy tugatiş töğrisida qaror qabul qilingandan keyin:
- qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tijorat taşkiloti xodimlari bilan mehnatga oid huquqiy munosabatlarni töxtatiş çora-tadbirlarini köradi;
- tijorat taşkilotining aktivlari va majburiyatlarini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda xatlovdan ötkazadi, şu jumladan tijorat taşkiloti qarzdor sifatida iştirok etgan ijro hujjatlari reyestrini tuzadi;
- yil boşidan boşlab röyxatdan ötkazuvçi organ tijorat taşkilotini ixtiyoriy tugatiş töğrisida xabardor qilingan sanagaça bölgan davrda tijorat taşkiloti tomonidan tölanadigan barça turdagi soliqlar va boşqa majburiy tölovlar böyiça hisob-kitoblarni tuzadi;
-tijorat taşkilotining debitorlik qarzlarini oliş, şuningdek, tasdiqnoma olgan holda (qabul qilib olingan sanasi töğrisidagi belgi, poçta kvitantsiyasi, yozma yoki elektron xabar va şu kabilar) kreditorlarni aniqlaş va tijorat taşkilotining tugatilişi töğrisida ularni yozma ravişda xabardor qiliş çora-tadbirlarini köradi.
Tugatuvçi:
kreditorlar bilan hisob-kitoblar tugallangandan, şuningdek, tijorat taşkiloti qarzdor sifatida iştirok etgan ijro hujjatlari amalda ijro etilgandan keyin;
soliqlar va boşqa majburiy tölovlar, moliyaviy jarimalar summasi, şu jumladan, tekşirişlar yakunlari böyiça hisoblangan summalar tölangandan keyin;
tijorat taşkilotining mol-mulki mulkka egalik qiliş yuzasidan buyumlar böyiça huquqlarga yoki uşbu tijorat taşkilotiga nisbatan majburiyatlar böyiça huquqlarga ega bölgan muassislar (qatnaşçilar) örtasida taqsimlangandan keyin tugatiş balansi loyihasini tuzadi.
Tugatiş balansi tijorat taşkiloti muassislari (qatnaşçilari) tomonidan tasdiqlanadi va davlat soliq xizmati organiga topşiriladi. Tugatuvçi tugatilayotgan tijorat taşkiloti qarzdor sifatida iştirok etgan va ijro etilmagan ijro hujjatlarining iş yurituvida mavjudligi yuzasidan Byuroga sörov yuboradi.
Tugatiş balansi qabul qilingandan keyin davlat soliq xizmati organi tijorat taşkilotining soliqlar va boşqa majburiy tölovlar böyiça qarzi mavjud bölmagan taqdirda, bir iş kuni mobaynida soliqlar va boşqa majburiy tölovlar böyiça qarzi yöqligi töğrisida xulosani tugatuvçiga hamda Tizim orqali röyxatdan ötkazuvçi organga yuboradi.
Byuro tijorat taşkiloti qarzdor sifatida iştirok etgan va ijro etilmagan ijro hujjati uning iş yurituvida mavjud bölmagan taqdirda, ijro etilmagan tegişli ijro hujjati iş yurituvida mavjud emasligi haqida tugatuvçiga hamda Tizim orqali röyxatdan ötkazuvçi organga uç iş kuni mobaynida xabarnoma yuborişi şart.
Davlat soliq xizmati organi tomonidan taqdim etilgan tijorat taşkilotining soliqlar va boşqa majburiy tölovlardan qarzi yöqligi töğrisidagi xulosasi, şuningdek, ijro etilmagan tegişli ijro hujjati iş yurituvida mavjud emasligi haqida Byuroning xabarnomasi olingandan keyin tugatuvçi tijorat taşkilotining asosiy hisobvaraği oçilgan bankka uni yopiş töğrisida murojaat qiladi. Bank bir iş kuni mobaynida tijorat taşkilotiga tegişli bölgan hisobvaraqni yopadi va tugatuvçiga asosiy hisobvaraği yopilganligi töğrisida maʼlumotnoma beradi.
Tijorat taşkilotining hisobvaraqlari xatlangan bölsa, ularning yopilişiga yöl qöyilmaydi. Bunda tugatuvçi 2-son kartoteka böyiça qarzdorlikni tölaş (qaytariş) va xatlaşni bekor qiliş çoralarini köradi.
Tugatuvçi asosiy hisobvaraqi yopilgandan keyin uç iş kuni mobaynida davlat arxiviga tijorat taşkilotining qonun hujjatlarida nazarda tutilgan barça buxgalteriya va boşqa hujjatlarini topşiradi.
Tugatuvçi tijorat taşkilotini davlat reyestridan çiqariş uçun röyxatdan ötkazuvçi organga tugatiş töğrisida xabardor qilingan sanadan boşlab olti oydan oşmagan muddatda quyidagilarni taqdim etadi:
-tijorat taşkilotining barça hisobvaraqlari yopilganligi töğrisida
-xizmat körsatuvçi banklarning maʼlumotnomalari;
-tijorat taşkilotining muhr va ştamplari (agar mavjud bölsa);
-vakolatli organ tomonidan çiqarilgan qimmatli qoğozlarni bekor qiliş töğrisidagi maʼlumotnoma (agar mavjud bölsa);
-tijorat taşkiloti hujjatlarining davlat arxiviga topşirilganligini tasdiqlovçi maʼlumotnoma (davlat röyxatidan ötkazilgan vaqtdan boşlab moliya-xöjalik faoliyatini amalga oşirmagan tijorat taşkilotlari bundan mustasno).
Körsatilgan muddat ötgunga qadar tugatiş uçun zarur hujjatlar röyxatdan ötkazuvçi organga töliq taqdim etilmasa, ixtiyoriy tugatiş töxtatiladi. Röyxatdan ötkazuvçi organ bir iş kuni mobaynida davlat soliq xizmati va statistika organlariga ixtiyoriy tugatiş töxtatilganligi töğrisida Tizim orqali xabar beradi hamda yopilgan bank hisobvaraqlari qayta tiklanadi.
Umida Saparbayeva, Tuman davlat xizmatlari markazi bölim boşliği

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶