MEHNAT MUNOSABATLAPI BUZILGANDA QÖLLANILADIGAN INTIZOMIY JAZOLAP
Özbekiston Pespublikasi Konstitutsiyasining 37-moddasi mehnat munosabatlariga bağişlangan bölib, unga köra har bir şaxs mehnat qiliş, erkin kasb tanlaş, adolatli mehnat şaroitlarida işlaş va qonunda körsatilgan tartibda işsizlikdan himoyalaniş huquqiga egadir.
Iş beruvçi va xodim örtasida mehnat intizomini taʼminlaş mehnat munosabatlarining zaruriy şarti hisoblanadi.
Mehnat intizomini buziş deganda – xodimning öziga yuklatilgan mehnat vazifalarini aybli ravişda harakat yoki harakatsizlik qiliş yöli bilan bajarmasligi yoxud lozim darajada bajarmasligi nazarda tutiladi.
Özbekiston Pespublikasi Mehnat kodeksining 174-moddasiga köra, korxonada mehnat tartibi iş beruvçi, kasaba uyuşmasi qömitasi yoki xodimlarning boşqa vakillik organi bilan kelişib tasdiqlaydigan içki mehnat tartibi qoidalari bilan belgilanadi. Mehnat intizomi halol mehnat uçun rağbatlantiriş va mukofotlaş usullari bilan normal tarzda işlaşga zarur taşkiliy va iqtisodiy şaroitlarni yaratib beriş, noinsof xodimlarga nisbatan jazo çoralarini qöllaniş orqali taʼminlanadi.
Xodimga mehnat intizomini buzganligi uçun iş beruvçi quyidagi intizomiy jazo çoralarining birini qöllaşga haqli:
1) hayfsan;
2) örtaça oylik iş haqining öttiz foizidan ortiq bölmagan miqdorda jarima.
Içki mehnat tartibi qoidalarida xodimga örtaça oylik iş haqining ellik foizidan ortiq bölmagan miqdorda jarima soliş hollari ham nazarda tutilişi mumkin;
3) mehnat şartnomasini bekor qiliş (Mehnat kodeksi 100-modda 2-qismining 3- va 4-bandlari).
Mehnat kodeksidagi 100-modda 2-qismining 3-bandiga köra xodimning öz mehnat vazifalarini muntazam ravişda buzganligi va 4-bandiga köra xodimning öz mehnat vazifalarini bir marta qöpol ravişda buzganligi mehnat şartnomasini bekor qilişga asos hisoblanadi.
Yuqorida nazarda tutilmagan intizomiy jazo çoralarini iş beruvçi tomonidan qöllaniş mumkin emas, başarti qöllanilgan bölsa ham u yuridik oqibat keltirib çiqarmaydi. Intizomiy jazolar işga qabul qiliş huquqi berilgan şaxslar (organlar) tomonidan qöllaniladi.
Har bir nojöya xatti-harakat uçun faqat bitta intizomiy jazo çorasi qöllaniladi. Qaysi intizomiy jazo turini qöllaş (tanlaş) huquqi korxona iş beruvçisiga berilgan. U sodir etilgan intizomiy nojöya harakatning oğir-yengilligini, ahamiyati, oqibatlari, xodimning şaxsiy xususiyatlarini eʼtiborga olib, özi maʼqul körgan intizomiy jazolardan birini qöllaşi mumkin.
Darhaqiqat, har bir korxona, muassasa va taşkilotning içki mehnat tartib-qoidalari bölib, unda xodimga jazo qöllaşga asos böladigan (harakat yoki harakatsizliklar), aybli qilmişlar (masalan işga uzrli sabablarsiz kelmaslik, keç qoliş, hamkasblar bilan qöpol muomalada böliş) röyxati körsatilgan böladi. Qoidaga köra har bir xodim mavjud içki tartib-qoidalar bilan taniştirilişi şart.
Demak, xulosa örnida şuni aytiş mumkinki, mehnat munosabatlariga kirişuvçi har bir xodim mehnat qonunçiligi va korxonaning içki mehnat tartib-qoidalariga amal qilişi lozim. Zero, bu öziga xos kelişuv iş beruvçi va xodim örtasida mehnat munosabatlarining adolatli örnatilişiga va jamoaviy muhitning özaro hurmat asosida saqlanib turişiga asos hisoblanadi.
J.Bekimbetov, tuman Adliya bölimi boş maslahatçisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶