OILADA ShAXSLAPAPO MUNOSABATLAP

Insonning inson boʻlib shakllanishida, aqlan sogʻlom, jismonan yetuk, hayotda oʻz oʻrini topishida, ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy va maʼnaviy munosabatlarini yoʻlga qoʻyishda oila asosiy oʻrinni egallaydi. Vatan -  ostonadan boshlanadi. Shunday ekan, oilada farzand tarbiyasi murakkab jarayondir.

Oiladagi shaxslararo munosabatlar eng avvalo muloqot madaniyati jarayonida namoyon  boʻladi. Shunday ekan, biz ota-onalar farzandlarimizdan avval tarbiyani oʻzimizdan boshlashimiz kerak. Har bir ota-ona farzandi aqlli, bilimli, mehnatsevar, imon-eʼtiqodli, xushmuomala, odobli, sadoqatli, komil inson boʻlib ulgʻayishini xohlaydi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Oʻtkir Hoshimov  aytganlariday: “Bir koʻzgu borligini, biz unga har kuni qarashimizni va bu koʻzguda oʻzimizning xato va kamchiliklarimizni koʻrishimizni, bu koʻzgu esa siz-u bizning farzandlarimiz” ekanligini unutmasligimiz kerak.

Shuning uchun ham dono xalqimiz “Qush – uyasida koʻrganini qiladi” deyishgan. Afsuski, ota-onalar farzand tarbiyasida bir qancha hato va kamchiliklarga yoʻl qoʻyadilar. Agar farzandi xato qilib qoʻysa ota-ona nima deyishini bilasizmi?

“Men senga aytdimmi! Qoʻlingdan hech narsa kelmaydi! Qachongacha sening ketingda men yurishim kerak? Qoʻlingdan kelmasa, aralashma! Bir ishni eplab bajara olmaysan!” - va hakazo. Bu bizning farzand tarbiyasida yoʻl qoʻygan xatolarimizning koʻrinmas bir qismidir. Bu bilan biz farzandimizning oʻziga boʻlgan ishonchini susaytiryapmiz. Bilingki, bolani erkin va oʻz xohishi bilan biror narsa qilishidan yuqoridagi kabi toʻsishimiz oqibatida uni koʻrqoq va qul darajasigacha tushirib qoʻyamiz.
Shuni unutmaslik kerakki, farzandingiz bilan muloqot eshiklari yopilsa – u qoʻpollikni  oʻrganadi. Yoki farzandingiz koʻp tanqid qilinsa – u tergashni oʻrganadi. Bordi-yu, koʻp qarshilik koʻrsataversangiz – bolada urushqoqlik, jahldorlik holatlari namoyon boʻladi. Farzandingizga nisbatan sizda ishonch hissi yopilsa – odamovilikni va yolgʻon gapirishni oʻrganayotganini sezasiz.

Agar farzandingiz  koʻp mazax qilinsa – u tortinchoq va erkin muloqot qilaolmaydigan boʻlib oʻsadi. Aksincha, farzandingizni mehr-muhabbat bilan tarbiyalasangiz, undan ham sizga mehr-muhabbat qaytadi va ochiq koʻngillikni oʻrganadi. Shu barobarida farzandingiz bilan oʻrtangizda muloqot eishklari ochiladi va u kelajakka ishonch bilan yashaydi.

Farzandlar oʻz ota-onalarining koʻp xislatlarini oladilar, chunki har bir farzand ota-onalariga taqlid qiladi. Shunday ekan, biz kelajak avlodni tarbiyalashda yoʻl qoʻygan xato va kamchiliklarimiz ustida biroz oʻylab koʻraylik. Farzandingiz xato qilsa, unga odatiy holat sifatida qarab, uni tushunishga va bu ishni bajara olishiga hamda oʻziga boʻlgan ishonchni uygʻotishga yordam beraylik.

Nigoraxon Safarova, 84-sonli maktab oʻqituvchisi.