21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 19:34
Jamiyat 👁 297

VOYaGA YeTMAGANLAR HUQUQBUZARLIGINING OLDINI OLIŞ – MUHIM VAZIFA

VOYaGA YeTMAGANLAR HUQUQBUZARLIGINING OLDINI OLIŞ – MUHIM VAZIFA

Har bir davlatning, jamiyatning, xalqning azaliy orzu-intilişlarini röyobga çiqaradigan buyuk kuç – bu kelajak avlod vakillari, yoşlardir. Şu sababdan, respublikamizda yoşlarga oid siyosat davlat faoliyatining ustuvor yönalişlaridan biri bölib, uning asosiy maqsadi – yoşlarning ijtimoiy şakllanişi va kamol topişi, ijodiy iqtidori jamiyat manfaatlari yölida töla-tökis röyobga çiqişi uçun ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy, taşkiliy jihatdan şart-şaroit yaratişdan iborat.

Voyaga yetmagan (lot. - impubes, pupillus; ing. - minor) Özbekiston Respublikasi qonunçiligida 18 yoşga tölmagan şaxs. Uşbu tuşunça huquqning turli sohalarida 14 yoşdan 18 yoşgaça bölgan şaxslarga nisbatan qöllaniladi. Voyaga yetmagan şaxslarni huquqlarini alohida himoya qilişni normativlaştiriş xalqaro miqyosda bir neça bosqiçlarda amalga oşirilgan. Dastlab bunday qadam 26-sentyabr 1924-yilda qabul qilingan «bola huquqlari» Jeneva Konventsiyasi orqali taşlandi. Unda bolalarning moddiy va maʼnaviy huquqlari himoya qilingan bölsa-da, lekin unda «bola» tuşunçasiga taʼrif berilmaydi. 1959-yil 20-noyabrdagi «Bola huquqlari» deklaratsiyasida ham bola tuşunçasi berilmagan. 1989-yil 20-noyabrdagi BMTning «Bola huquqlari» Konventsiyasida «bola» tuşunçasiga taʼrif beriladi. Konventsiyaning 1-moddasida Uşbu Konventsiyaning maqsadlari uçun 18 yoşga tölmagan har bir inson zoti, agar bolaga nisbatan qöllaniladigan qonun böyiça u ertaroq baloğatga yetmagan bölsa, bola hisoblanadi, deb taʼrif berilgan.

Voyaga yetmaganlar haqida alohida ğamxörlik qiliş zaruriyati ularning himoyasizligi, ojizligi, yetarli hayot tajribasi yöqligi, taʼsirçanligi va birovga taqlid qilişga moyilligi bilan belgilanadi.

Dunyoning demokratik va iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan davlatlarida ham voyaga yetmaganlar orasida jinoyatçilikning ösişi, ehtiyojmand oilalarning mavjudligi, yetarliça tibbiy xizmat körsatilmasligi, qarovsiz bolalarning köpayişi kabi salbiy holatlarni kuzatiş mumkin. Voyaga yetmaganlar alohida diqqat-eʼtiborni talab etadi. Odatda voyaga yetmagan şaxs hayotiy tajribaga ega bölmaganligi, ongi, erki va irodasi töliq şakllanmaganligi sababli işonuvçan, boşqalar taʼsiriga beriluvçan böladi. Ular köpinça öz xatti-harakatlari oqibatlarini tuşunmaydilar va uni yetarli darajada idora qila olmaydilar. Voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar böyiça jazo tayinlaşda nihoyatda ehtiyot böliş lozim.

Jinoiy jazolarni liberallaştiriş munosabati bilan kiritilgan normalarda ham voyaga yetmaganlar tomonidan ijtimoiy xavfi katta bölmagan yoki ehtiyotsizlik oqibatida jinoyat sodir etilsa, ularga nisbatan ozodlikdan mahrum etiş jazosi qöllanmaslik belgilab qöyildi. Voyaga yetmaganlarga nisbatan qöllanadigan jazo öz mazmuni jihatidan axloq, odob normalarini şakllantirişga xizmat qiladigan majburlov çorasi bölişi kerak. Şunday qilib, huquqbuzarlik sodir etgan yoşlarni qayta tarbiyalaşni taʼminlaşning muhim bir huquqiy kafolati yaratildi.

Voyaga yetmaganlar jinoyatçiligining oldini olişni jinoyat huquqiy çoralar vositasida taʼsir körsatiş bilan qöşib olib boriş ösib kelayotgan avlodni maʼnaviy soğliğini muhofaza qilişning şarti hisoblanadi.

Özbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida voyaga yetmaganlar masalasiga alohida urğu berilgan. Ular oila bağrida, yaqinlarining ğamxörligida, baxt va mehr-muhabbat oğuşida ösişi zarurligini, mustaqil hayotga töla tayyorlanişini, tinçlik, erkinlik va tenglikni qadrlaş lozimligini, xalqimizning anʼana va qadriyatlari ila şakllangan ğoyalar asosida ularni jinoiy javobgarlikdan va jazodan ozod qilişni közlagan holda mustaqillikdan keyin qabul qilingan qator qonun hujjatlarida öz aksini topgan.

Voyaga yetmaganlar jinoiy javobgarligi JKning (16-modda) umumiy qoidalariga binoan kelib çiqadi, ammo voyaga yetmagan şaxsning öziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda amalga oşiriladi. JKning 85-moddasiga köra, voyaga yetmay turib, ijtimoiy xavfi katta bölmagan, ehtiyotsizlikdan va unça oğir bölmagan jinoyat sodir etgan şaxslarga nisbatan ozodlikdan mahrum qiliş tariqasidagi jazo tayinlanmasligi belgilangan.

Voyaga yetmaganlar örtasida jinoyatçilikka qarşi kuraş tajribasi şuni körsatmoqdaki, nafaqat nosoz oilalarda, balki ayrim taşqi tomondan nihoyatda soğlom hisoblangan oilalarning bolalari ham baʼzan yomon tarbiyalanmoqda va oqibatda bunday ösmirlar jinoyat yöliga ötib qolmoqdalar.

Bir qança jinoyatlarni voyaga yetmaganlar guruh tarkibida, ayrim hollarda esa yoşi katta şaxslar boşçiligida birgalikda sodir etişadi. Mazkur qilmişlarning ijtimoiy xavfliligining yuqoriligini inobatga olganda, qonun çiqaruvçi JKning 127-moddasida «Voyaga yetmaganlarni ğayriijtimoiy xatti-harakatlarga jalb qiliş» uçun jinoiy javobgarlikni nazarda tutgan. Agarda jinoiy javobgarlik yoşiga yetgan voyaga yetmagan şaxs katta yoşdagi şaxsning taklifiga köra jinoyatni sodir etgan holda yoşi katta şaxs sodir etilgan jinoyatda iştirokçi (dalolatçi) sifatida javobgarlikka tortilişi bilan birga JKning 127-moddasi böyiça ham javobgar böladi.

Özbekiston Respublikasi JKning 17-moddasiga asosan, jinoyat sodir etgunga qadar 16 yoşga tölgan, aqli raso jismoniy şaxslar javobgarlikka tortiladilar. Jinoyat sodir etgunga qadar 13 yoşga tölgan şaxslar javobgarlikni oğirlaştiradigan holatlarda qasddan odam öldirganlik uçun javobgarlikka tortiladilar. Yuqorida taʼkidlaganimizdek, ön sakkiz yoşga tölgunga qadar jinoyat sodir etgan şaxslar umumiy qoidalarga muvofiq va Özbekiston Respublikasi JKning umumiy qismi oltinçi bölimida nazarda tutilgan xususiyatlar hisobga olingan holda javobgarlikka tortiladilar. Voyaga yetmagan şaxslarga nisbatan jazo va uni tayinlaş, javobgarlikdan yoki jazodan ozod qiliş xususiyatlardan taşqari voyaga yetmaganlar javobgarligining xususiyatlari amaldagi Özbekiston Respublikasi JKning boşqa jinoiy-huquqiy moddalarida ham belgilab qöyilgan.

Voyaga yetgunga qadar har bolaga berilgan tarbiya uning butun umri davomidagi hayotini belgilaydi. Şu bois Özbekiston Respublikasi JKning 7-moddasida körsatilgan insonparvarlik printsiplariga mos ravişda, ösmirlarga beriladigan jazoning birinçi maqsadi ularni qayta tarbiyalaş ekanligini unutmasligimiz kerak. Zero, yoşlar vatan, millat va jamiyat kelajagidir.

S. Davletmurodov, Jinoyat işlari böyiça  Amudaryo tuman sudi raisi.

A.Ametov, Jinoyat işlari böyiça Kegeyli tuman sudi raisi.

(Foto: ÖzA)

🎬 Videogalereya Barçasi →
«INFOLIB ÖZBEKISTON–2026» axborot-kutubxona haftaligiga start berildi ▶ «INFOLIB ÖZBEKISTON–2026» axborot-kutubxona haftaligiga start berildi 20.11.2026 Eskirgan boğlar örnida intensiv boğlar barpo etiladi ▶ Eskirgan boğlar örnida intensiv boğlar barpo etiladi 20.11.2026 Suv tarmoqlariga noqonuniy ulanişlar böyiça nazorat tadbirlari ötkazilmoqda ▶ Suv tarmoqlariga noqonuniy ulanişlar böyiça nazorat tadbirlari ötkazilmoqda 18.11.2026 BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026