21.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
21.11.2026, 19:33
Maqolalar 👁 293

OILADA FARZAND TARBIYaSI

OILADA FARZAND TARBIYaSI

Dastlabki muvaffaqiyatlar
Dam oliş kuni ertalabki nonuşta çoğida Valijonga dadasi:
- Öğlim, bugun boğda işlaymiz, u yerda qilinişi kerak bölgan işlar juda köp. Sen menga yordam berasan, - dedi.
Ota-öğil şu kuni rosa ter tökişdi. Köçatlarning tagini yumşatişda, yangi ekilgan nihollar va gullarni suğorişda, şox- şabbalarni töplaşda, qöyingki, turli-tuman işlarni bajarişda Valijon ham özining munosib hissasini qöşdi. Tuşlik çoği dadasi öğlidan xursand bölib:
- Mening eng yaqin yordamçim, - deya oyisiga uni rosa maqtadi. Tuşlikdan söng boğdagi çala qolgan işlarni ham birgalikda tugatişdi.
Tartibga keltirilgan orasta boğ, hafsala bilan işlov berilgan daraxtlar, boqqa körk bağişlab turgan gulzor, çiroyli taralgan işkomga qarab Valijonning dili yayradi.
U kun böyi dadasi bilan birga boğ yumuşlarida iştirok etgan bölsa-da, çarçoq sezmasdi, aksinça, undagi öz işidan mamnunlik tufayli zohir bölgan quvnoq kayfiyat yuz-közidan şundoqqina bilinib turardi.
Dadasi bilan birgalikda ötkazgan mana şu sermazmun bir kun uning mehnatga bölgan munosabatini tamoman özgartirgandi. Eng asosiysi, mehnat bağişlagan zavq, otasining mamnunligi uning qalbida yanada şijoat, yaqinlariga nisbatan mehribonlik hissini uyğotgandi.
Oilada farzandlarga beriladigan mehnat tarbiyasi kattalarning iştiroki va namunasi bilan amalga oşirilganda har ikki tomon uçun ham foydali böladi. Ota-bobolarimiz ham ana şu jihatlarga köproq eʼtibor qaratişgan. Ular bolalarni yoşlikdan mehnatga muhabbat ruhida tarbiyalaşni birinçi öringa qöyganlar. Farzandlarining böş vaqtini kerakli işlargagina sarflaşlari uçun har doim jon kuydirganlar. Buyurilgan işni öz vaqtida bajariş, undan böyin tovlamaslik lozimligi ham uqtirib borilgan.
Ammo hamişa ham quruq pand-nasihatlar orqali közlangan maqsadga erişilavermaydi. Töğri, kattalar tomonidan bildiriladigan nasihatlarning bola tarbiyasida ahamiyati beqiyos. Buni inkor etib bölmaydi. Şu bilan bir qatorda oila boşliqlarining özlari namuna bölganlari holda farzandlarini foydali işlarga jalb qilişlari eng yaxşi usul ekanligi hayotda öz tasdiğini topgan. Çunki kattalar bilan hamkorlikda olib borilgan faoliyat bolalar uçun keng imkoniyatlar eşigini oçadi. Ularga bildirilgan işonç va rağbat esa masʼuliyat hissini tarbiyalab boradi.
Tuzatilişi qiyin bölgan xatolar
Oilada farzand ulğaymoqda. Kattalar uning odobi, atrofdagilar bilan munosabati, öqişi töğrisida hammalari birdek qayğurişadi. Vaqtida öynab, vaqtida ovqatlanib, darslarini puxta tayyorlaşlari ham ota-onalar tomonidan doimiy ravişda nazorat qilib boriladi. Bu yaxşi, albatta. Lekin şu jarayonda oila boşliqlarining özlari farzandlariga berilişi lozim bölgan mehnat tarbiyasini köp hollarda eʼtibordan çetda qoldirişaai. Natijada bolada mehnatga bölgan ijobiy munosabat, qölidan kelgança uy yumuşlarida ota- onasiga yordamlaşiş kabi harakatlar közga taşlanmaydi. Kezi kelganda şuni aytiş joizki, yoşligidan mehnatga örgatilmagan bola katta bölganida ham öziga buyurilgan işlarni bajarişdan böyin tovlay boşlaydi. Kattalarning bu xatosi kelgusida ularga nihoyatda qimmatga tuşadi.
Tarbiyada xato qilsang!
Ayrim ota-onalar «Bolam hali yoş, ayni öynaydigan payti, iş bölsa qoçmas», degan öyda farzandlariga uy yumuşlarini deyarli buyurişmaydi. Ular bu harakatlari notöğri ekanini dastlab sezişmaydi ham, Natijada öşa oilaning farzandi öta dangasa, qölidan biror iş kelmaydigan noşud bölib ulğayadi. Endi mehribon ota- onalarga özlari yöl qöygan xatoni tuzatiş uçun uzoq vaqt, sabr va çidam kerak böladi.
Mutaxassislarning eʼtirofiça, bola maktabga qadam qöygan kundan boşlab ota-onalar uni doimiy ravişda bajarişi lozim bölgan mehnatga örgatib borişlari darkor. Avvallari boğça bolasi hisoblangan öğil yoki qiz öyin maşğulotlari orqali mehnatga yönaltirilgan bölsa, maktab davridan boşlab esa ular özi va ukalarining örin-körpasini tartibga keltiriş, xona gullariga vaqti-vaqti bilan suv quyiş, deraza tokçalari, kitob javoni çangini artiş, özi va oila aʼzolarining poyabzallari tozaligiga eʼtibor beriş, dasturxon tuzaş yoki yiğiştirişda oyisiga qaraşiş kabi zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarişga odatlantirildi.
Juda erta mehnatga yönaltirilgan bola öz işiga öta masʼuliyat bilan qaraşga örganadi, Asta-sekin uning xulq-atvorida tartiblilik, intizomlilik közga taşlana boradi. Natijada u faqat öziga yoqqan işnigina emas, balki oilasi uçun zarur bölgan yumuşlarni bajarişga ham örganadi. Demak, bolani yoşlikdan mehnatga örgatib boriş uning kelgusi hayotida erişadigan yutuqlari bilan birga yuqoridagi kabi «tuzatilişi qiyin bölgan xatolar»ning oldini olişda ham muhim ahamiyatga egadir.
Vaqt ortidagi boy berilgan imkoniyat
Ayrim ota-onalar oilada mehnat tarbiyasi bilan, albatta, şuğullaniş lozimligini, mazkur jarayonni orqaga surib bölmasligini yaxşi anglaşadi. Ammo bunga oz bölsa-da, vaqt topişolmaydi. «Tiğiz vaqt» masalasi ular istaklarining amalga oşişiga doimo tösqinlik qiladi.
Deylik: qizça oyisiga ertalabki nonuştadan söng idişlarni özi yuvişini aytadi, onasi unga: «Men sendan tezroq yuvaman, vaqtim ziq, bugun işga ertaroq borişim kerak, sen maktabga boriş uçun tayyorgarligingni köraqol», deya uni özi xohlagan işdan mahrum etib, bu yumuşni öz zimmasiga oladi yoki uy yiğiştirişni, pollarni artişni ham bolasiga işonib topşirolmaydi. Açinarlisi, mazkur holat doimiy ravişda takrorlanaveradi. Eng yomoni, uy işlarini tezroq va samaraliroq bajariş maqsadida qilingan kattalarning bu tarzdagi saʼy-harakatlari tufayli bolalarda mehnatga bölgan iştiyoq asta-sekinlik bilan söna boşlaydi. Ahvol şu darajaga borib etadiki, bola keyinçaiik oddiy işni ham eplab bajara olmaydi.
«Özim bajara qolay, bolaga qarab ötiramanmi», «Bolaga iş buyur, orqasidan özing yugur», «Bolaning işi çala, undan özim qilganim durust», deb öylaydigan va şu yösinda iş tutuvçi ota- onalar ham, afsuski, yuqoridagi xatolarga bilib-bilmay yöl qöyişadi.
Ota-onaiarning farzandlariga nisbatan öta mehribonligi, jonkuyarligi, vaqt ziqligi sabab uy yumuşlarini bolalar iştirokisiz bajarib qöya qoliş kabi özlari yaratgan «tartib»dan çiqa olmasligi yuqoridagi illatlarning ildiz otişiga sabab böladi. Şunday ekan, farzandi kamolotini, baxt-u saodatini öylagan har bir ota-ona oilada mehnat tarbiyasi masalasiga alohida ahamiyat qaratmoği zarur. Öşanda yuqoridagi kabi murakkab vaziyatlar yuzaga kelmaydi.

Dilorom SULTONOVA,
59-sonli maktab boşlanğiç sinf öqituvçisi.

🎬 Videogalereya Barçasi →
«INFOLIB ÖZBEKISTON–2026» axborot-kutubxona haftaligiga start berildi ▶ «INFOLIB ÖZBEKISTON–2026» axborot-kutubxona haftaligiga start berildi 20.11.2026 Eskirgan boğlar örnida intensiv boğlar barpo etiladi ▶ Eskirgan boğlar örnida intensiv boğlar barpo etiladi 20.11.2026 Suv tarmoqlariga noqonuniy ulanişlar böyiça nazorat tadbirlari ötkazilmoqda ▶ Suv tarmoqlariga noqonuniy ulanişlar böyiça nazorat tadbirlari ötkazilmoqda 18.11.2026 BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026