FARZANDLAR KAMOLI UÇUN BARÇAMIZ MASʼULMIZ
Har qanday davlat va jamiyatning ertangi kunini kuçli intellektual salohiyatga ega, yuksak maʼnaviyatli, samarali mehnat qilişga qodir fuqarolar belgilaydi. Şu maqsadda yurtimiz mustaqillikka erişgaç, yoşlarni har tomonlama barkamol insonlar qilib tarbiyalaş davlat siyosatining ustuvor vazifalaridan biri etib belgilandi.
Barkamol şaxsni tarbiyalaşda taʼlim-tarbiya muhim ahamiyat kasb etadi. Mustaqillik yillarida mamlakatimizda taʼlim sohasini isloh qiliş böyiça keng kölamli işlar olib borildi. Kadrlar tayyorlaş milliy dasturiga muvofiq, mamlakatimizda 9+3 sxemasi böyiça 12 yillik umumiy bepul majburiy taʼlim tizimi joriy etildi.
Mamlakatimizda taʼlim sohasini rivojlantiriş va isloh etişga yönaltirilayotgan yillik xarajatlar yalpi içki mahsulotning 10-12 foizini taşkil etayotgani va bu tizimning Davlat byudjeti xarajatlaridagi uluşi 35 foizdan ortiqni taşkil etişi mazkur sohaga qaratilayotgan ulkan eʼtiborning yaqqol tasdiğidir.
Ötgan yillar mobaynida taʼlim tizimini tubdan yangilaş va isloh etiş böyiça keng kölamli işlar amalga oşirildi. Mamlakatimiz böyiça minglab umumtaʼlim maktablari, kasb-hunar kollejlari va akademik litseylar yangidan qurildi, kapital rekonstruktsiya qilindi va zamonaviy öquv-laboratoriya asbob-uskunalari bilan taʼminlandi. Öquv jarayonini sifat va metodik jihatdan butunlay yangilaş böyiça ulkan çora-tadbirlar amalga oşirildi.
Farzandning yaxşi bilim olişi, hayotda öz örnini topib ketişidan birinçi navbatda uning özi va ota-onasi manfaatdor. Ammo, tahlillar şuni körsatmoqdaki, akademik litsey, ayniqsa kasb-hunar kollejlarida baʼzi öquvçilarning dars maşğulotlariga sababsiz qatnaşmaslik hollari uçramoqda. Bu holat nafaqat öquvçining bilim oliş, hunar egallaş jarayonida uzilişlar bölişiga olib keladi, balki, taʼlim-tarbiya sifatiga, boşqa öquvçilar ruhiyatiga ham salbiy taʼsir etadi.
Öquvçining dars maşğulotlariga sababsiz qatnaşmasligi köpçilik hollarda ota-onalarning masʼuliyatsizligi tufayli sodir bölmoqda. Şu örinda qonunçiligimizda har bir ota-ona farzandini tarbiyalaşga, uning taʼlim olişi uçun zarur şart-şaroitni yaratib berişga masʼul ekani, ularni bajarmagan şaxslarga nisbatan javobgarlik belgilanganini eslatib ötiş joiz. Masalan, Oila Kodeksining 73-moddasida ota-onaning bolalarga taʼlim-tarbiya berişga oid huquq va majburiyatlari belgilangan. Unga köra ota-ona öz bolalarini tarbiyalaş huquqiga ega va tarbiyalaşi şart, öz bolalarining tarbiyasi va kamoloti uçun javobgardir. Ular öz bolalarining soğligi, jismoniy, ruhiy, maʼnaviy va axloqiy kamoloti haqida ğamxörlik qilişlari şart. Şuningdek, mazkur moddada ota-ona bolalarining qonun hujjatlarida belgilangan zarur darajada taʼlim olişini taʼminlaşi şartligi ham belgilab qöyilgan.
Maʼmuriy javobgarlik töğrisidagi Kodeksning 47-moddasida esa ota-onalar yoki ularning örnini bosuvçi şaxslar tomonidan voyaga yetmagan bolalarni tarbiyalaş va ularga taʼlim beriş borasidagi majburiyatlarni bajarmaslik eng kam iş haqining beş baravaridan ön baravarigaça miqdorda jarima solişga sabab bölişi belgilab qöyilgan. Şu örinda voyaga yetmagan bolalarining davlatimiz tomonidan berilayotgan imkoniyatlardan foydalaniş huquqini amalga oşirişiga tösqinlik qilib, ularning kelajagini özining bugungi kuni, öz manfaatlari yölida qurbon qilayotgan ota-onalarning xatti-harakatlari nafaqat qonun normalariga, balki ota-onalik şaʼniga, insoniylik meʼyorlariga ham töğri kelmasligini aytib ötiş kerak.
Qolaversa, ayrim toifa ota-onalar borki, farzandining dars maşğulotlariga qatnaşişi u yoqda tursin, qanday şaroitda taʼlim olayotgani, hatto qaysi hunarni örganayotgani bilan ham qiziqib körmaydi. Ular buyuk maʼrifatparvar bobomiz Abdulla Avloniyning "Tarbiya biz uçun yo hayot - yo mamot, yo najot - yo halo-kat, yo saodat - yo falokatdir”, degan sözlaridan xulosa çiqarib, farzandining kelajagi haqida qayğurişlari lozimligini nahotki unutişgan bölsa?
Ayrim öquvçilar dars maşğulotlariga sababsiz qatnaşmasligiga öquv muassasasining olisligini rökaç qilib körsatişadi. Aytiş kerakki, tumanimizning barça hududlarida umumtaʼlim maktablarining 9-sinf bitiruvçilarini töliq qamrab oliş uçun belgilangan meʼyorlar darajasida yetarli miqdorda örta maxsus, kasb-hunar taʼlim muassasalari mavjud. Agar yoşlarimiz qiziqişlariga qarab, tumanning boşqa hududidagi öquv muassasasini tanlasalar, mazkur muassasalar, 4 ta kasb-hunar kollejlarini istisno qilgan holda, yotoqxonalar bilan taʼminlangan. Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari öquvçilari uçun transport masalasini hal qiliş va 4 ta kasb-hunar kollejlariga ham yotoqxonalar quriş ilojlari körib çiqilmoqda.
Öquvçining dars maşğulotlariga sababsiz qatnaşmasligiga ayrim örta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari xodimlarining öz işlariga sovuqqonlik bilan qarab, öqiş jarayoni va amaliy maşğulotlarni yetarli tayyorgarliksiz ötayotgani, taʼlim jarayonida zamonaviy axborot texnologiyalaridan, amaliy maşğulotlarda körgazmali vositalar va asbob-uskunalardan yetarli ravişda foydalanmasligi, umuman taʼlim beriş va hunar örgatiş jarayonini qiziqarli tarzda taşkil etmasligi kabi omillar ham sabab bölmoqda. Şu örinda aytiş kerakki, öqituvçilik nafaqat şarafli, balki masʼuliyatli kasb. Dehqonning öz işiga sovuqqonlik bilan qaraşi bir yil yerdan kam hosil olişiga sabab bölsa, öqituvçining, işlab çiqariş taʼlimi ustasining masʼuliyatsizligi bir neça şaxsning umri zoye ketişiga olib keladi. Bu holat bola tarbiyasiga masʼul har bir xodimdan katta masʼuliyat bilan, vijdonan iş körişni talab qiladi.
Qolaversa, öquvçining dars maşğulotlariga faol qatnaşişi nafaqat oila va taʼlim muassasasining, balki mahalla va boşqa jamoat tuzilmalarining, har birimizning diqqat markazimizda turişi kerak. Zero, farzandlar kamoli uçun barçamiz masʼulmiz.
Rajabboy YÖLDOŞEV,
tuman hokimi, Qoraqalpoğiston Respublikasi Jöqorği Kengesi deputati.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶