DAʼVO IŞLARINI YuRITIŞ VA IŞLARNI SUDDA KÖRIŞ BELGILANGAN MUDDATLARDA AMALGA OŞIRILADI
Umumiy yurisdiktsiya sudidagi fuqarolik işlarining asosiy qismi daʼvo işlarini yuritiş tartibida köriladi. Sudda daʼvo işlarini yuritiş tartibida köriladigan işlarga fuqarolik, mehnatga doir, oilaga doir, uy-joyga doir, agar qonun hujjatlarida körişning özga tartibi belgilangan bölmasa, boşqa huqukiy munosabatlardan kelib çiqadigan daʼvolar böyiça işlar kiradi.
Daʼvo tartibidagi işlarni yuritiş sud işlarini yuritişning boşqa turlariga qaraganda öziga xos protsessual xususiyatlari bilan ajralib turadi. Daʼvo tartibidagi işlarda sudga daʼvo taqdim etiş, sudga daʼvo arizasi bilan murojaat qiliş şaxslarning sud ximoyasiga bölgan konstitutsiyaviy huquqining tarkibiy elementi hisoblanadi. Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 44-moddasiga köra, har bir şaxsga öz huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qiliş, davlat organlari, mansabdor şaxslar, jamoat birlaşmalarining ğayriqonuniy xatti-harakatlari ustidan sudga şikoyat qiliş huquqi kafolatlanadi.
Har qanday manfaatdor şaxs buzilgan yoki nizolaşilayotgan huquqi yoxud qonun bilan qöriqlanadigan manfaatini ximoya qiliş uçun qonunda belgilangan tartibda sudga murojaat qilişga hakli ekanligi hamda sudga murojaat qiliş huquqidan voz keçiş haqiqiy emasligi öz ifodasini topgan. Daʼvo muayyan iş böyiça fuqarolik protsessini qözğatişning asosiy vositalaridan biridir. Şuning uçun daʼvo tartibidagi işlarni örganiş bir paytning özida umumiy yurisdiktsiya sudlariga tegişli bölgan deyarli barça işlarning asosiy qoidalarini tuşuntiriş va bir paytda axborot oliş imkoniyatini beradi.
Sudlarda fuqarolik işlarini yuritişda protsessual muddatlarga rioya etiş sud xokimiyatini amalga oşiruvçi barça bosqiçdagi sudlar uçun ham, işda iştirok etuvçi şaxslar uçun ham muhim ahamiyatga ega. Protsessual muddatlarning asosiy öziga xos jihati şundan iboratki, mazkur muddatlar aynan protsessual harakatlarni amalga oşiriş vaqtini belgilaydi. Daʼvo mudatining ötişi moddiy huquqning tugatilişiga olib kelmaydi va şaxsning sud orqali himoyalaniş huquqidan mahrum etmaydi.
Protsessual muddatlar qonun bilan belgilanadi yoki sud tomonidan tayinlanadi, işda iştirok etuvçi şaxslar ham, şuningdek, odil sudlovni amlga oşirişga kömaklaşuvçi şaxslar ham öz kelişuvlari orqali protsessual muddatlarni özgartiriş huquqiga ega bölmaydilar. Protsessual harakat fuqarolik protsessual qonunçiligi bilan belgilab qöyilgan, işda iştirok etuvçi taraflar, fuqarolik işlarini köruvçi sudlar, ayrim hollarda işda iştirok etuvçi boşqa şaxslar tomonidan amalga oşiriladigan xatti-harakatlardir.
Protsessual muddatlar yillar, oylar va kunlar bilan hisoblanadi, protsessual muddatlar protsessual harakatlar bajarilişi mumkin bölgan davr eʼtiborga olinib, aniq kalendar kuni bilan belgilanadi. Muddatning ötişi kalendar sananing yoki muddatning boşlanişi deb belgilangan voqea yuz bergan kunning ertasidan boşlanadi. Yillar bilan hisoblanadigan muddat uning oxirgi yilining tegişli oy va kunida tamom böladi. Oylar bilan hisoblanadigan muddat tegişli oyda va muddat oxirgi oyining tegişli kunida tamom böladi.
Barça böğindagi sudlar va iş böyiça işda iştirok etuvçi şaxslar protsessual harakatlarni bajariş borasida örnatilgan protsessual muddatlarga qatʼiy rioya qilişlari lozim.
Q.Atamuradov, Fuqarolik işlari böyiça Amudaryo tumani sudi raisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶