YaNGI TAHRIRDAGI SUDLAR TÖĞRISIDAGI QONUNDA INSONPARVARLIK TAMOYILLARI USTUVOR AHAMIYaT KASB ETGAN
Yurtimizda inson huquq va erkinliklarini adolatli himoya qiliş, insonparvarlikni uluğlaş, şu orqali mamlakatimizning xalqaro nufuzini yanada yuksaltiriş, huquqni muhofaza qiluvçi organlarni xalq manfaati yölida oğişmay xizmat qiladigan idoralarga aylantiriş kabilar eng ustuvor vazifalar hisoblanadi.
Şu yil 28-iyul kuni yangidan qabul qilingan Özbekiston Respublikasining “Sudlar töğrisida”gi Qonuni aynan şu maqsadlarni özida mujassamlaştirgan bölib, sohada amalga oşirilayotgan islohotlarning mantiqiy davomi böldi.
Qonun 101 moddadan iborat bölib, rasmiy eʼlon qilingan kundan, yaʼni 2021-yil 29-iyul kunidan qonuniy kuçga kirdi.
Mazkur qonun bilan sud tizim tasdiqlanib, 2021-yilning 1-yanvaridan fuqarolik, jinoyat işlari böyiça Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar, Toşkent şahar sudlari va Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar, Toşkent şahar iqtisodiy sudlari birlaştirilganligi hamda tuman maʼmuriy sudlari tugatilganligi munosabati bilan sud tizimida Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent şahar sudlari, şuningdek tumanlararo maʼmuriy sudlar iş olib borişi körsatib ötildi.
Qonunda belgilanganidek, sud majlisini fotosuratga olişi, video va audio yozuvni amalga oşiriş tartibi belgilangan bölib, zalida hozir bölgan şaxslar, ommaviy axborot vositalari vakillari sud majlisi zalida fotosuratga olişi, video va audio yozuvini qonunda belgilangan tartibda amalga oşirişi mumkin.
Sud işlari Özbekiston Respublikasida özbek tilida, qoraqalpoq tilida yoki muayyan joydagi köpçilik aholi sözlaşadigan tilda olib boriladi. Şuningdek, odil sudlovni amalga oşirişda har bir kişiga malakali yuridik yordam oliş huquqi kafolatlanişi, heç kim sud qaroriga asoslanmagan holda qamoqqa olinişi mumkin emasligi mazkur Qonunda qatʼiy körsatilgan.
Sudlar faoliyatini nazorat qilib boriş tartibiga köra, Özbekiston Respublikasi Oliy sud quyi sudlarning sudlov faoliyati ustidan nazorat olib boriş huquqiga ega. Xalq maslahatçisining saylanişi tartibi va muddati, ularning yoşiga nisbatan ham talab quyilgan bölib 35 yoşdan kiçik bölmagan, fuqarolarning yaşaş yoki iş joyidagi yiğilişida oçiq ovoz beriş yöli bilan ikki yarim yil muddatga saylangan Özbekiston fuqarosi xalq maslahatçisi bölişi mumkinligi belgilangan.
Sudyalik lavozimiga tayinlanganda yoki saylanganda uşbu lavozimda böliş muddati körsatilgan bölib, qonun talabiga köra sudya birinçi marta 5 yillik muddatga, navbatdagi 10 yillik muddatga va lavozimda bölişning muddatsiz davriga belgilangan tartibda saylanadi yoki tayinlanişi körsatilgan. Şuningdek, Oliy sud sudyasi lavozimida bölişning eng yuqori yoşi 70 yoşni, boşqa sudlar sudyalari uçun – 65 yoşni taşkil etişligi belgilangan.
Qonunda sudyalarning ijtimoiy va moddiy himoyasiga ham alohida tartib belgilangan bölib, uy-joyga muhtoj bölgan sudya mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda sud joylaşgan yerda xizmat turar joyi bilan taʼminlanişi, sudya unga doimiy yaşaş uçun belgilangan tartibda turar joy berilgunga qadar turar joy arendasi, ijarasi bilan boğliq xarajatlari kompensatsiya qilinişi huquqiga egaligi körsatilgan.
Yangi qonunning 28-moddasida Özbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatining vakolatlarida işlarni nazorat tartibida köriş nazarda tutilmagan. Nazorat instantsiyasi örniga kassatsiya instantsiyasida işlarni takroran köriş instituti joriy etilganligi munosabati bilan qonunning 29-moddasida Özbekiston Respublikasi Oliy sudining sudlov hayʼatlari işlarni birinçi instantsiya, apellyatsiya va kassatsiya tartibida, şu jumladan kassatsiya instantsiyasi sudida takroran körişi belgilandi.
Öz navbatida vakolat muddati tugagan sudyalarning ijtimoiy himoyalaş tartibi ham belgilangan bölib, vakolatlari muddati tugagan sudyalarning örtaça oylik iş haqi ularni yangi vakolatlar muddatiga qayta saylaş yoki qayta tayinlaş töğrisidagi masala hal qilinayotgan davrda yoxud boşqa iş berilgunga qadar, lekin köpi bilan uç oygaça saqlab qolinişi, sudyalarga ularning vakolatlari muddati tugaganidan keyin ular sudyalik lavozimiga saylanişga yoki tayinlanişga qadar egallab turgan avvalgi işi beriladi. Bunday iş mavjud bölmaganda esa avvalgisiga teng boşqa iş berilişi belgilagan.
Xulosa sifatida aytiş joizki, sud-huquq sohasida amalga oşirilayotgan islohotlar mamlakatimizda qonun ustuvorligini va ijtimoiy adolatni, fuqarolar tinçligi va totuvligini taʼminlaşga qaratilgani bilan alohida aha-miyat kasb etadi. Yangi tahrirdagi Qonun ham sud hokimiyati mustaqilligini, fuqarolarning huquqlari va erkinliklari, qonuniy manfaatlarini keng himoya qiliş, odil sudlovga erişiş darajasini oşirişda muhim asos bölib xizmat qiladi.
Qayrulla Atamuradov, Fuqarolik işlari böyiça Amudaryo tumani sudi raisi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶