TAʼLIM TIZIMI: ISLOHOT VA NATIJALAR
Taʼlim-tarbiya sohasi – barça sohalar taraqqiyotini taʼminlaşga xizmat qiladi va hamişa şunday bölib kelgan. Çunki aynan şu tizimda muvaffaqiyatlarga erişilmas ekan, boşqa sohalarning yutuği haqida gap bölişi mumkin emas. Şu bois, Muhtaram Prezidentimiz Mustaqillikning ilk yillaridanoq taʼlim-tarbiya tizimini tubdan isloh qiliş, ösib kelayotgan yoş avlod tarbiyasi, ularning zamonaga mos va munosib taʼlim olişlarini taʼminlaş maqsadlarini ifoda etuvçi juda katta maʼnaviy-maʼrifiy ahamiyatga molik Farmon va Qarorlar qabul qildi. Bugungi kunda butun dunyoda qiziqiş uyğotgan "Taʼlim töğrisida”gi Qonun va "Kadrlar tayyorlaş Milliy Dasturi” mamlakat taʼlim tizimida tub buriliş yasagan ana şunday eng muhim hujjatlar böldi.
Birgina bizning tumanimizda xalq taʼlimi sohasida yuz bergan ijobiy özgarişlar umumiy örta taʼlim tizimi maktablarining nafaqat qiyofasida, balki taʼlim-tarbiya jarayonida ham tub burilişlar yasadi. 1994-95 yillarda tumanimizdagi 70 dan ortiq umumiy taʼlim maktablarining 24 tasigina zamonaviy binolarda joylaşgan edi. Mazkur maktablardagi öquv jihozlari, sport zallari bir xillik, yaʼni özgarmas holatda qolib ketgan, eng yaxşi degan öşa 24 ta maktabning birortasida ham zamon taraqqiyotiga munosib ravişda özgariş yöq edi. Mustaqillik davrida esa bu borada keskin buriliş yasaldi. Buni quyidagi raqamlarda ham köriş mumkin. Çunonçi, 2004-yilda zamonaviy tipdagi maktablar soni 24 tani taşkil etgan bölsa, ötgan qisqa davr içida ular soni 60 taga yetdi. 2004-yilda jami maktablarning 4 tasidagina kompyuter sinf xonalari mavjud bölgan bölsa, 2014 yilga kelib ular soni 53 taga yetkazildi. Personal kompyuterlar soni esa 22 tani taşkil etdi. Birgina 2014-yildatumanimizdagi 14 ta umumtaʼlim maktabiga 14 ta zamonaviy noutbuklar, elektron doskalar keltirildi va bu iş yana davom ettiriladi. Bundan 20-yil oldin 24 tagina maktabda sport zali mavjud bölsa, bugungi kunda ular soni 50 taga yetkazilib, ösib kelayotgan yoş avlodning jismonan baquvvat va soğlom bölib ösişlari uçun zarur şaroitlar yaratildi.
Ayni paytda tumanimizda 82 ta umumtaʼlim maktablari, şu jumladan 6 ta boşlanğiç taʼlim, 37 ta maktabgaça va 1 ta maktabdan taşqari taʼlim-tarbiya muassasasi (Barkamol avlod markazi), 3 ta BÖSM, 2 ta bolalar musiqa va sanʼat maktablari, jami 125 ta taʼlim maskanlari faoliyat yuritmoqda.
Mavjud maktabgaça taʼlim muassasalarining umumiy ahvoliga nazar soladigan bölsak, mustaqillik yillarida ularning qiyofasi yanada gözallaşganiga guvoh bölamiz. Yaʼni, 37 ta maktabgaça taʼlim-tarbiya muassasasining 16 tasi zamonaviy binolarda faoliyat olib bormoqda. 22 ta muassasa esa garçi moslaştirilgan binolarda joylaşgan bölsa-da, ularda zamonga munosib ravişda şart-şaroitlar yaratilgan. Bolalar va ösmirlar sport maktablari, bolalar musiqa va sanʼat maktablarida yaratilgan şaroitlardan esa öquvçilar va öqituvçi-murabbiylar mamnun.
Şuni alohida qayd etiş joizki, mustaqillikdan oldin bitta maktab qurilişi tugul, ozgina taʼmirlaş işlarini rejaga kiritiş, bu iş uçun mablağ ajratiş amri mahol edi. Bitta maktab qurilişi beş yillik rejaga kiritilişi uçun kamida 1-2-yil yugur-yugur qilinardi. Endi esa bu yil rejaga kiritildimi, demak, şu yilning özidayoq butun-butun maktablar qurilib, foydalanişga topşirilayapti. 2014-yilda 4-sonli maktab uçun 270 öquvçi öringa möljallangan yangi zamonaviy bino qurilib, bitkazildi. 15-sonli umumtaʼlim maktabi binosida esa kapital rekonstruktsiya qiliş işlari olib borilmoqda.
Tuman xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlaş va taşkil etiş bölimigaqaraşli umumiy örta taʼlim maktablarida jami 3489 nafar pedagog kadrlar 28833 nafar öquvçilarga taʼlim-tarbiya bermoqdalar.
Jami pedagog xodimlarning 2653 nafari - oliy, 834 nafarini örta-maxsus maʼlumotlilar taşkil etadi.
Taʼlimda ijobiy natijalarga ega böliş, eng avvalo, yoş avlodga ilmiy bilim asoslarini puxta örgatiş, ularda keng dunyoqaraş hamda tafakkur kölamini hosil qildiriş, maʼnaviy-axloqiy sifatlarini şakllantiriş borasidagi taʼlim-tarbiyaviy işlarni samarali taşkil etişga yönaltirilgan öquv-seminarlari taşkil qiliş böyiça fanlar kesimida öqituvçi trenerlar tayyorlandi.
Şu sababli keyingi yillar davomida tuman XTMFMTTEB metodistlari va ijodkor öqituvçilar hamkorligida öqitişning dolzarb masalalari böyiça amaliy maşğulotlar hamda seminar-treninglar taşkil qiliş odat tusiga aylandi.
Uşbu tadbirlarni ötkazişdan maqsad, pirovard natijada taʼlim muassasalarida taʼlim sifati va samaradorligini oşiriş, bilim oluvçilarga zamon talablari darajasida taʼlim-tarbiya berişdan iboratdir. Bunda bilimlar bellaşuvi – fan olimpiadalari muhim örin tutadi.
Sobiq tizim davrida fanlar olimpiadasi maktab öquvçilarining faqatgina yuqori sinflarida taʼlim oluvçi öquvçilarni qamrab olardi. Şu sababli quyi sinflarda taʼlim oliş raqobatini kuçaytiriş zarurati tuğilgan edi.
Endilikda anʼanaga aylangan Bilimlar bellaşuvi tadbirida tumanimiz jamoasi muvaffaqiyatli iştirok etib, yuqori natijalarga erişmoqda.
Jami 45 nafar öquvçilardan iborat tarkibda Bilimlar bellaşuvida iştirok etgan öquvçilar 12 ta sovrinli örinlarni egallaşga erişdilar.
1997-yil 29-avgustda Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisining IX sessiyasida taʼlim sohasidagi islohotlarni takomillaştiriş bilan boğliq bölgan juda dolzarb huquqiy hujjatlar - "Taʼlim töğrisida”gi Qonun va Kadrlar tayyorlaş milliy dasturi qabul qilingani taʼlim tizimida tubdan ijobiy özgarişlarga asos böldi. Qabul qilingan hujjatlarga muvofiq, mamlakatimizda 9+3 sxemasi böyiça 12 yillik umumiy majburiy bepul taʼlim tizimi joriy etildi. 12 yillik bepul majburiy taʼlim tizimining oldingi tizimdan farqi şundaki, oldingi 10 yillik taʼlim tizimida faqat umumiy örta taʼlim beriş bilan çeklanilgan bölsa, yangi tizimda 9 yillik umumiy örta taʼlim beriladi va 3-yil majburiy tarzda kasb-hunar örgatiladi. Kasb-hunar taʼlimini tamomlagan yoşlarga iqtisodiyot tarmoqlarida kerakli bölgan kasblar böyiça diplom beriladi. Bu oddiy qilib aytganda 18 yoşga tölgan, Özbekistonda yaşayotgan va Özbekiston aholisining 60 foizini taşkil qiladigan yoşlar bepul tarzda kasb egasi bölişi kafolatlangan.
Bugungi kunda butun mamlakatimiz böylab maktabgaça yoşdagi bolalarni maktabgaça taʼlim muassasalari bilan qamrab oliş körsatkiçini oşiriş – yaʼni, maktabgaça yoşdagi tarbiyalanuvçilarning eng kamida 30 foizini qamrab olişni taʼminlaş maqsadida keng kölamli işlar rejalaştirilmoqda. Aniqroq qilib aytadigan bölsak, 2015-2020-yillarda maktabgaça taʼlim yoşidagi bolalarni taʼlimga jalb qiliş, ularni maktabga tayyorlaş işlari samaradorligini oşiriş böyiça manzilli dastur işlab çiqiş va amaliyotga joriy qilişga tayyorgarlik körilmoqda.
Xulosa örnida şuni alohida taʼkidlaş kerakki, ötgan qisqa lekin şarafli 23-yil taʼlim tizimini qoloqlik botqoğidan xalos etdi va istiqboli porloq yöllar tomon olib çiqdi.
O.Matmuradov,
tuman XTMFMTTEB mudiri.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶