ИСТЕЪМОЛЧИЛАР ҲУҚУҚИ — ҚОНУН ҲИМОЯСИДА

15 март — Бутунжаҳон истеъмолчилар ҳуқуқлари куни муносабати билан Қорақалпоғистон Республикаси Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари Федерацияси томонидан матбуот анжумани ўтказилди. Унда истеъмолчилар ҳуқуқларини таъминлаш, аҳолининг ҳуқуқий маданиятини юксалтириш, мурожаатлар билан ишлаш самарадорлиги каби йўналишларда амалга оширилаётган ишлар юзасидан атрофлича маълумотлар берилди. Тадбир истеъмолчилар манфаатларини ҳимоя қилиш масаласи бугунги кунда ҳам долзарб аҳамият касб этаётганини яна бир бор намоён этди.

Мамлакатимизда Бутунжаҳон истеъмолчилар ҳуқуқлари куни 1996 йил 26 апрелда қабул қилинган “Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонун асосида нишонланиб келинмоқда. Шунингдек, 2002 йил 28 ноябрда Вазирлар Маҳкамасининг истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда жамоатчилик иштирокини кенгайтиришга қаратилган махсус қарори қабул қилиниб, бу соҳадаги ишлар янада тизимли йўлга қўйилди.

Матбуот анжуманида таъкидланганидек, ҳар бир истеъмолчи ўзининг бузилган ҳуқуқлари ёки қонун билан муҳофаза этиладиган манфаатлари ҳимоя қилинишини сўраб судга, шунингдек, бошқа ваколатли давлат органларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга. Истеъмолчилар ҳуқуқларининг давлат томонидан ҳимоя қилиниши давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари, шунингдек, судлар томонидан таъминланади. Бу эса фуқароларнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилишда муҳим ҳуқуқий асос бўлиб хизмат қилмоқда.

Қорақалпоғистон Республикаси Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари Федерацияси, шаҳар ва туман жамиятлари томонидан ўтган давр мобайнида қатор амалий ишлар олиб борилган. Хусусан, “Юксак истеъмол маданияти сари”, “Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда қонун устуворлиги” каби мавзуларда давра суҳбатлари ташкил этилди. Шунингдек, “Биз барчамиз – истеъмолчимиз”, “Истеъмолчилар ҳуқуқи – қонун ҳимоясида” мавзуларида тарғибот тадбирлари ўтказилиб, аҳолига қонун ҳужжатларининг мазмун-моҳиятини етказишга алоҳида эътибор қаратилди.

Келтирилган рақамлар ҳам бу йўналишдаги ишлар кўламини яққол кўрсатади. 2025 йил давомида Қорақалпоғистон Республикаси Федерацияси, шаҳар ва туман жамиятларига Бош прокуратуранинг ишонч телефони орқали 3 та, Федерация марказий аппаратининг 10 91 ишонч телефони орқали 113 та, Телеграм-бот орқали 4 та ҳамда тўғридан-тўғри 351 та мурожаат келиб тушган. Ушбу мурожаатларни кўриб чиқиш ва ижобий ҳал этиш натижасида истеъмолчилар фойдасига жами 658 миллион сўмдан ортиқ моддий зарар ундириб берилган.

Шу билан бирга, ўтган йил давомида аҳолининг ҳуқуқий онги ва истеъмол маданиятини юксалтириш, фуқаролар манфаатларини самарали ҳимоя қилиш мақсадида жамоатчилик назорати тартибида Қорақалпоғистон ҳудудида жами 12 марта ўрганиш ишлари амалга оширилди. Ушбу ўрганишлар натижалари бўйича тегишли маълумотлар маҳаллий ҳокимликларга, назорат қилувчи органларга ҳамда Федерация марказий аппаратига киритилган. Бундан ташқари, Федерация ҳамда унинг ҳудудий тузилмалари томонидан бажарилган ишлар марказий ва маҳаллий ижтимоий тармоқларда, шунингдек, Федерациянинг расмий сайтида мунтазам ёритиб борилган.

Жорий йилда ҳам бу борадаги ишлар изчил давом этмоқда. 2026 йил январь-февраль ойлари давомида Қорақалпоғистон Республикаси Федерацияси ҳамда шаҳар ва туман жамиятларига истеъмолчилардан жами 66 та мурожаат келиб тушган. Мазкур мурожаатларнинг 36 фоизи савдо соҳасига, 9 фоизи газ таъминотига, 10 фоизи соғлиқни сақлашга, 9 фоизи транспортга, 24,2 фоизи эса бошқа соҳаларга тўғри келган. Ушбу мурожаатларни ҳал этиш натижасида истеъмолчилар фойдасига жами 80 миллион 104 минг 220 сўмлик зарар қайта ҳисоблаб берилган.

Матбуот анжуманида билдирилган маълумотлар истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасида Қорақалпоғистонда муайян тизим шаклланганини, фуқароларнинг мурожаатлари эътибордан четда қолмаётганини кўрсатди. Энг муҳими, аҳолининг ҳуқуқий саводхонлиги ва истеъмол маданиятини оширишга қаратилган тарғибот ишлари изчил давом этмоқда. Зеро, ҳар бир фуқаро ўз ҳуқуқини билса ва уни ҳимоя қилиш йўлларидан хабардор бўлса, жамиятда қонунийлик, адолат ва масъулият муҳити янада мустаҳкамланади.