21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 04:38
Жамият 👁 5,183

АЖДОДЛАР МЕРОСИ – келажак пойдевори

АЖДОДЛАР МЕРОСИ –  келажак пойдевори

"Ўз тарихини билмаган, кечаги кунини унутган миллатнинг келажаги йўқ”, – деган эдилар муҳтарам Президент бобомиз Ислом Каримов.

Ўз тарихимиз. Унинг ичига кирган сари дилимиз фахр туйғусига тўлади. Айниқса, кўҳна Хоразм давлати тарихи жуда теран. IX аср охирларида Хоразм иқтисодий жиҳатдан  тез ривожланди. X асрга келиб Хоразм минтақадаги энг йирик савдо марказларидан бирига айланди. Хоразм савдогарлари қўшни давлатлар билан ва Волга, Хазар ва Булғор подшоҳликлари, шарқий Европанинг славян қабилалари билан ҳам савдо алоқаларини олиб борганлар. Савдо-сотиқнинг янада кенгайишида, айниқса Урганч (Гурганж) муҳим рол ўйнаган. Унинг ҳокими "Гурганж мири” деб улуғланган. 995 йилда Гурганж мири Маъмун ибн Муҳаммад Кат шаҳрини ишғол қилди ва Хоразмнинг иккала қисмини бирлаштирди (Хоразм илк ўрта асрларда иккига бўлинган, бирининг маркази ҳозирги Қорақалпоғистоннинг Беруний туманидаги қадимги Кат шаҳри бўлган, иккинчисининг маркази ҳозирги Туркманистон Республикаси ҳудудидаги Кўҳна Урганч шаҳри бўлган) ва Хоразмшоҳ унвонига сазовор бўлган. Шу тариқа Африғийлар сулоласи барҳам топди ва Маъмунийлар ҳукмронлиги бошланди. Кўҳна Урганч Хоразмнинг пойтахти бўлди. Қисқа давр ичида Маъмунийлар Хоразмшоҳлар давлатини ижтимоий-иқтисодий, сиёсий ва маданий жиҳатдан ривожлантирдилар. Маъмунийлар даврида Хоразмда илм-фан ва маданият равнақ топди. "Маъмун академияси” ҳам ўша даврда ташкил этилди. Ушбу илмгоҳда буюк қомусий олимлар ижод этган ўз кашфиётлари, ютуқлари билан Хоразмшоҳлар давлатининг мавқеини юксак даражага кўтарганлар ва ўзларининг бемисл ижоди билан номларини абадийликка муҳрлаганлар. Бу абадийликка муҳрланганлар рўйхати буюк бобомиз Ал-Хоразмий номи билан бошланади. Ал-Хоразмийнинг асл исми Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Мусо Ал-Хоразмийдир. У  783 йилда Хивада туғилган. Дастлаб Хивада илм олиб, етук олим бўлиб етишади. Сўнг Ўрта Осиёнинг ўша даврдаги йирик илм-фан марказларидан бири Марв шаҳрида (ҳозирги Туркманистон Республикаси ҳудуди) ижодини давом эттирган. У ерда кўплаб устозлардан таълим олган, бир қанча шогирдлар етиштирган, замондош олимлар билан фикр ва тажриба алмашган. 819 йилдан бошлаб эса Халифа Маъмун  замонида (813-833) Бағдодда  фаолият юритган.

Унинг кашфиётлари, математикага доир асарлари  ҳамон илмий қимматини йўқотмаган. "Ал жабр” асарини ёзишни Хоразмийга Маъмун ибн Муҳаммад буюради. Чунки, ўша давр муҳитида инсонларга, айниқса, оддий халққа ер ўлчаш, ариқ чиқариш, бино қуриш, меросни тақсимлаш ва турли ҳисоб ва ўлчов ишларида дастуриламал бўладиган фан албатта зарур эди. Унинг йирик кашфиётларидан бири "0”дан "9”гача бўлган рақам билан ҳар қандай сонни ёзиш мумкинлигини, унинг мураккаб рим рақамларидан афзалликларини исботлаб бергани ва тўрт амал билан қўшиш, айириш, кўпайтириш ва бўлиш қоидаларини яратганидир. Аслида "0” дан "9”гача бўлган рақамларни ҳиндлар ихтиро қилган, лекин кейинчалик уларни Ал-Хоразмий фанга киритди, илмий асослади ва бошқа олимларга тарғиб қилди. Дунёда ўз номи фан номига айланган алломалар жуда кам. Алгебра, альгоритм атамалари Ал-Хоразмий номи билан боғлиқ. Бу ҳодиса билан ҳар қанча фахрлансак, ҳар қанча ғурурлансак арзийди.

Ал-Хоразмийнинг география, астрономияга, тарихга ва бошқа соҳаларга оид жами 20 та асаридан 10 таси бизгача етиб келган. Унинг ҳар бир қилган ижодий ва илмий ишлари бугунги кун олимлари учун муҳим қўлланма бўлиб хизмат қилмоқда. Ватандошимиз ўз кашфиётлари билан тарихда ўчмас из қолдирди. Ал-Хоразмий 850 йилда Бағдодда вафот этди. Унинг буюк ва ўчмас номини абадийлаштириш мақсадида кўчалар, хиёбонлар, мактаблар Ал-Хоразмий номи билан аталмоқда. Бундан ташқари, Хоразм диёрининг Урганч шаҳрида маҳобатли ҳайкали қад ростлаган.

Биз яшаётган юрт Аллоҳ назари тушган замин. Аждодларимиз озодлик учун қон тўккан замин бу. Бизнинг аждодларимиз кимлиги-ю, уларнинг қандай буюк ишлар қилганини бутун жаҳон билади. Биз авлодлар, Ўзбекистон номини аждодларимиз каби бутун дунёга таратмоғимиз, Ватанимиз байроғини янада кўкларга кўтармоғимиз керак. Зеро, биз ҳеч кимдан кам эмасмиз.

 

Ҳусан ЙЎЛДОШЕВ,

Амударё хизмат кўрсатиш ва сервис касб-ҳунар коллежи ўқувчиси.

(Фото - http://www.darakchi.uz)

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026