21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 02:23
Фан ва таълим 👁 2,851

11 ЙИЛЛИК МАКТАБ ТАЪЛИМИ ВА КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ: ҚАЙ БИРИ АФЗАЛ?

11 ЙИЛЛИК МАКТАБ ТАЪЛИМИ ВА КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ: ҚАЙ БИРИ АФЗАЛ?

Бугун кунда йўлдами, кўча-кўйдами уч-тўрт одам йиғилишиб қолса, гап мавзуи, албатта ўрта махсус, касб-ҳунар таълимидан воз кечилиб, 11 йиллик мактаб таълими тикланаётгани ҳақида бўлади. Бу ҳолат  кўпчиликнинг хурсандчилигига сабаб бўлаётган бўлса, айримлар касб-ҳунар коллежларининг афзаллигини таъкидламоқда.

Бу ўзгариш айниқса бизнинг туманимиздаги ота-оналарга жуда маъқул келаётир. Чунки аҳолининг кўп қисми қишлоқларда яшаганлиги учун касб-ҳунар коллежларига кўпчилик болалар узоқ масофалардан қатнаб ўқишади. Албатта, ҳар қандай ота-она ҳали вояга етиб улгурмаган, ўғли ё қизини олис йўлга юборгиси келмайди.

Хизматчилик юзасидан ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларига борганимизда, ўқувчилар давоматининг жуда паст эканлигига ўзим неча бор гувоҳ бўлганман. Коллежлар раҳбарлари бунинг сабабини юқорида айтганимиздай, ҳар ўқувчи туманимизнинг ҳар ҳудудидан қатнаб ўқишига, ўқувчиларни ётоқхона ёки транспорт билан тўлиқ таъминлаш имконияти йўқлигига боғлашади. Бу гапнинг ҳам асоси бор. Қолаверса, ётоқхонада яшаб, ўқиб, ота-она назоратидан чиқиб кетиб, гўё ўзини мактабни тамомлаб, катта  одам бўлдим, деб ҳис қилиб, оила қуришга шошилаётган йигит-қизлар ҳам учраб туради.

Тан олиш керак, кейинги вақтларда касб-ҳунар таълимига эътибор кучайтирилгани ҳар бир муассасада таълим-тарбия сифатининг яхшиланишига ўз таъсирини ўтказаётир. Бироқ ўқувчи дарсга мунтазам қатнашмас экан, кутилган натижага эришиш қийин. Касб-ҳунар таълими муассасалари эса шу жиҳатдан оқсайди. Негаки, ҳар куни 5-6 минг сўм йўлкира қилиб коллежга қатнайдиган  ўқувчининг тушлик  қилиши, ўқув қуроллари сотиб олиши учун камида 10 минг сўмга яқин пул кетишини инобатга олсангиз, бир ойда 26 кун дарсга қатнаши учун ҳеч бўлмаганда, 260 минг сўм керак бўлади. Бунинг устига яна коллежлардаги "йиғ-йиғ”лар, ўқувчининг ўз эҳтиёжларини ҳам қўшиб ҳисоблаб кўрсангиз, бир болани коллежда ўқитиш ота-онага қанчалик оғир эканлиги аён. Шунинг учун ҳам ўқувчилар ОТМга кириш учун коллежга эмас, ўз ҳудудидаги  тажрибали ўқитувчилардан дарс олишга интилишади. Қолаверса, коллеж битирувчиларининг бандлигини таъминлашда ёлғон ҳисоботлар берилиши ҳеч кимга сир эмас.

– Менинг қизим тикувчиликка қизиқади, – дейди беш фарзанднинг онаси, бўзёплик Гулора исмли аёл. – Бироқ бу касбни ўрганиши учун у неча чақирим йўл босиб туман марказидаги коллежга қатнаши керак. Наҳот бир касбни эгаллаш учун уч йил муддат керак бўлса, наҳот энди менинг қизим ҳам ҳали ўсмир ёшидан уч йил йўлда сарсон бўлса, деб қайғуриб юргандим. 11 йиллик таълимга ўтилаётганини эшитиб жуда қувондим. Ахир энди қизим бағримда бўлади, ўз мактабида, ўз синфдошлари билан бирга ўқишни давом эттиради, бошқа муҳитга мослашиш учун қийналмайди.

Пўлат Абдураҳмонов, 32-мактаб ўқитувчиси.

– Менинг ўқитувчилик фаолиятим бошланганига 35 йил бўлаётир. Ҳар йили мактабимизда 9-синф ўқувчиларининг касб-ҳунар таълими масканларига йўл олишидан юрагим эзилади. Чунки бизнинг мактабимизга энг яқин коллеж – Амударё агробизнес касб-ҳунар коллежигача 8 километр, икки йўналишдаги йўл билан борилади. Тасаввур қилиб кўринг, ҳали 16 ёшга тўлиб-тўлмаган ўсмир, икки жойда такси кутиб туради. Бу уларга анча қийинчилик туғдиради.

Мен Республика халқ таълими вазирлигига бу ҳақда ўз таклифларимни ёзган ҳам эдим. Ҳа, бизнинг шароитимиздаги ўқувчиларга коллеж эмас, 11 йиллик мактаб таълими маъқул.

Муҳтарам Юртбошимизнинг мактаблар фаолияти билан танишиб чиқиб, 11 йиллик таълимга қайтиш ҳақида қарор қабул қилганлигидан мен жуда қувондим. Бу кўпчилик кўнглидаги орзунинг рўёби бўлди.

Сурайё Норбоева, 3-сонли Амударё академик лицейи ўқитувчиси: – Онахоннинг, тажрибали ўқитувчининг фикрларини инкор этмаган ҳолда бу борада мен ҳам ўз фикрларимни билдиришни жоиз деб билдим.

Тўғри, ҳали ақл-ҳушини йиғиб улгурмаган ўғил-қизларимизнинг касб-ҳунар коллежларига бориб, назоратсизлик туфайли номақбул гуруҳларга қўшилиб қолаётгани, тартиб-бузарликлар содир этаётганидан кўз юмиб бўлмайди. Касб-ҳунар коллежларидаги маънавий-маърифий ишларни кўнгилдагидек дейиш қийин. Узоққа бормай, яқин ўтган кунларда Тошкент шаҳридаги коллежлардан икки йигитнинг ўзаро уруш-жанжал оқибатида ҳалок бўлганлигини эсга олиш кифоя. Шу жиҳатдан олиб қарасак, 11 йиллик мактаб таълимига ўтилиши – бу муаммонинг ечимидай туюлади. Бироқ бу масалани жиддий ўйлаб кўрсак, ҳар йили умумтаълим мактабларини республика миқёсида 550-600 минг нафар атрофидаги ўқувчи битиради. Энди тасаввур қилинг: улар 11 йиллик мактабни тугатганидан сўнг, олий ўқув юртларига қабул квотасининг умумий миқдори 66-70 минг атрофида, демак, бор-йўғи 10 фоиз атрофидаги ўқувчи олий ўқув юртига киришини назарда тутсак, хўш, қолган салкам 90 фоиз битирувчининг тақдири нима бўлади, деган савол кишини ўйлантиради.

Мақтаниш бўлмасин-у ўтган йили  бизнинг лицейимиз  аниқ фанлар йўналишини тугатган ўқувчиларимизнинг 75 фоиздан зиёди  олий ўқув юртларига ўқишга киришди. Шу кўрсаткичга мактабда эришиш жуда қийин. Демак, маълум маънода ёшлар камолоти йўлида академик лицейларнинг ўз ўрни борлигини инкор қилиб бўлмайди.

Тошкент шаҳрида худди шу борада ота-оналарнинг фикрини билиш мақсадида "daryo.uz” интернет нашри "Мактабларда 11 йиллик таълим тизими қайта тикланишига қандай муносабатдасиз” мавзусида сўровнома ўтказганида иштирокчиларнинг 75 фоизи "Жуда тўғри қарор”, 16 фоизи "Ёқламайман, коллеж-лицейда ўқигани маъқул”, 4 фоизи "Яна 4-5 йилдан сўнг 11 йиллик таълим  бекор қилинса керак”, 5 фоизи эса "Менинг фикрим инобатга олинмаса керак”, деб жавоб беришган.

Эслатиб ўтаман, сўровнома фақат Тошкент шаҳрида ўтказилган. Агар мамлакат миқёсида ўтказилганида 11 йиллик таълим тизимини ёқлаб овоз берувчилар яна ҳам кўпайган бўларди. Чунки айнан олис туманларда ўқувчиларнинг коллежларга қатнаб ўқиши борасида муаммолар кўп.

11 йиллик мажбурий таълим ё касб-ҳунар коллежи: қай бири афзал? Танловлар, фикрлар, мулоҳазалар турлича. Бу фикрларга хулоса қилиб шуни айтмоқчимизки, умумий ўрта таълим 9 йилдан 11 йилга узайтирилиб, ҳафтанинг маълум кунларида мактабларда ёки мактаб жойлашган ҳудуддаги касб-ҳунар коллежида ўқувчиларни касбга йўналтирувчи курслар ташкил этилса, мақсадга мувофиқ бўлар эди. Чунки ёшлар келажагимиз. Келажагимизни иқтидорли, илмли, эл-юртимизга фидойи хизмат қиладиган ёшлар қўлигагина топширишимиз лозим. Бу – менинг, сизнинг, барчамизнинг зиммамиздаги энг шарафли бурчимиз.

Ойгул РАЖАБОВА.

(Фото: ЎзА)

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026