20.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
20.11.2026, 23:01
Саломатлик 👁 5,035

Камқонликнинг олдини олиш ўз қўлимизда

Камқонликнинг олдини олиш ўз қўлимизда

Турли хил сабабларга кўра қондаги гемоглобин миқдорининг меъёрдан камайиб кетиши камқонлик дейилади. Ўзбекистон шароитида темир танқислик камқонлиги энг кўп учрайдиган касаллик бўлиб, туғруқ ёшидаги аёллар ва ёш болалар орасида кенг тарқалган. Сабаби ўсиш ва ривожланиш натижасида темирга бўлган эҳтиёж ҳомиладор аёл, болалар ва ўсмирларда юқори бўлади.

Камқонликнинг келиб чиқиш сабаблари

Касалликнинг келиб чиқиш сабаблари бир нечта омилларга боғлиқ бўлиб, унга ҳар хил тасодифий ҳолатларда кўп қон йўқотиш, ошқозон-ичак ярасидан қон кетиш, аёлларда туғруқ оралиғининг қисқалиги, хайз циклининг турли хил бузилишлари ва қон касалликлари киради.

Қонда темир танқислиги

Темир қондаги гемоглобиннинг таркибий қисмига киради. Гемоглобин кислородни ўпкадан олиб, тананинг бутун аъзо, тўқима ва ҳужайраларига етказади, қисқа қилиб айтганда, гемоглобин ёрдамида организм нафас олади. Кислород организмнинг ёқилғи манбаидир. Гемоглобиннинг камайиши билан организмнинг кислород билан таъминланиши камаяди. Натижада ҳужайраларнинг фаолияти сусаяди. Бундан эса организмнинг барча аъзо ва тўқималари азият чекади, уларнинг фаолиятлари сустлашади, жумладан организмнинг иммунитети пасайиб, турли хил касалликларга чалинувчанлиги ошади. Одам ўзини ланж, ҳолсиз сезади. Катталарнинг ақлий ва жисмоний меҳнатга бўлган лаёқати пасаяди.

Камқонликнинг белгилари

Касалликнинг дастлабки даврида ҳеч қандай белгилар бўлмаслиги мумкин. Кейинчалик тез чарчаш, қувватсизлик, хансираш, бош айланиши кузатилади ва кесак, бўp, кўмир, хом хамир, хом макарон, шама ва шунга ўхшаш нарсаларни истеъмол қилиш каби ғайритабиий истакларнинг пайдо бўлиши, керосин, бензин, бўёқ, ацетон, тупроқ ва янги пойабзал ва шулар каби нарсаларнинг ҳидларини ёқтириш, тирноқнинг мўрт, синадиган, ғадир-будир бўлиб қолиши, қуюқ луқмани ютишнинг қийинлашиши (тамоқда тиқилиши) ва ҳар бир қуюқ луқмани сув билан ютиш зарурати билан намоён бўлади.

Бош мия кислородни кўп истеъмол қиладиган ва кислород етишмовчиликка ўта сезгир аъзо ҳисобланади. Бош оғриғи, бош айланиши, хотиранинг пасайиши, ҳолсизланишанемиянинг дастлабки белгилари бўлиб, бу ҳолатлар бола ва ўсмирларда ўқиш жараёнларига салбий таъсир кўрсатади ҳамда ақлий фаолиятининг сусайишига олиб келади.

Темир танқислигининг сабаблари

Организмда темир етишмаслиги қуйидаги ҳолатларда келиб чиқиши мумкин:

- овқат таркибида темир моддасининг камлиги ва овқатланиш чоғида қора чой, сут, қаҳва ичиш;

- ичакларда темир сўрилишининг бузилиши ва гижжалар билан зарарланиш;

- бавосил (геморрой) ва ошқозон- ичак яралари билан касалланиш;

- кетма-кет ҳомиладор бўлиш ва туғруқ оралиғининг 2-3 йилдан камлиги.

Камқонликка кимлар мойил бўлади?

- чала туғилган болалар;

- она сути билан кам озиқланган болалар;

- жадал ўсиш давридаги ўсмирлар;

- ҳомиладор аёллар;

- қариялар (яхши овқатланмаслик ва сурункали касалликлар ҳисобига);

- вегетерианлар;

- темир моддасини кам истеъмол қилувчи одамлар;

- баъзи бир дори воситаларини (бўғим касаллигида ишлатиладиган воситалар ҳамда аспирин) истеъмол қилувчилар.

Темир танқислигининг олдини олиш учун:

- темирга бой, озиқ-овқатлар билан овқатланиш ва уларни овқат рационида тўғри тақсимлаштириш;

- сунъий овқатланувчи болаларга темирга бой озуқаларни бериш;

- таомларни яшил сабзавот ва кўкатлар билан истеъмол қилиш;

- таркибида кофейн сақлаган моддалардан (чой, кофе, кока-кола) ўзни тийиш (овқат билан истеъмол қилганда темир сўрилишини камайтиргани учун уларни овқатдан камида бир соат кейин ичиш) лозим.

Қисқа қилиб айтганда, камқонликнинг олдини олиш қийин эмас. Оилада соғлом турмуш тарзини қарор топтирсак, фарзандларимизга, ўзимизга эътиборли бўлсак, камқонлик касаллигига ўрин қолмайди.

Улуғбек ЯВҚАШЕВ,

ТошПТИ Нукус филиали "Даволаш иши” факультети 6-курс талабаси.

(Фото: http://uzssgzt.uz)

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026