СОЛИҚ ҚОНУНЧИЛИГИДА НОГИРОНЛИГИ БЎЛГАН ШАХСЛАРГА БЕРИЛГАН ИМТИЁЗЛАР

Маълумки, мамлакатимизда солиқ қонунчилигида ижтимоий муносабатларни тартибга солишда асосий норматив-ҳуқуқий ҳужжат бу Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодекси ҳисобланади. Даставвал солиқ имтиёзлари тушунчасига таъриф берадиган бўлсак, Солиқ имтиёзлари бу – давлат томонидан солиқ тўловчиларга берилган енгилликлар, солиқлар миқдорини камайтириш, солиқ тўлаш шартини енгиллаштириш ёки солиқдан тўла озод қилишдан иборат.

Республикамизда солиқ имтиёзларини янада яхшилаш мақсадида солиқ ислоҳотлари давом эттирилмоқда. Солиқ имтиёзлари самарадорлигини мониторинг ва назорат қилиш бўйича таъсирчан тизимни жорий этиш орқали имтиёзларнинг солиқ тўловчининг молиявий фаолиятига таъсирини таҳлил қилиш ҳамда самарасиз ва мақсадсиз берилган солиқ ҳамда божхона имтиёзларини бекор қилиш бўйича бир қанча меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар тасдиқланиши, шу жумладан Солиқ кодексининг тегишли моддаларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш орқали мустаҳкамланиб келмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 380-моддасига кўра, уруш ногиронлари ва иштирокчилари, шунингдек уларга тенглаштирилган ва доираси қонун ҳужжатларида белгиланадиган шахслар, болаликдан ногиронлиги бўлган шахслар, шунингдек I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар, болалигидан ногиронлиги бўлган, доимий парвариш талаб этадиган фарзанди билан бирга яшаб, уни тарбиялаётган ота ёки оналар қисман солиқ солишдан озод этилади.

Ушбу солиқ имтиёзлари фақатгина тегишли ҳужжатлар тақдим этилган тақдирдагина қўлланилади. Солиқ кодексининг 383-моддасида қатъий белгиланган солиқ ставкалари келтирилган бўлиб, унга кўра, қатъий белгиланган солиқ ставкаси тўловчиси I ёки II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахс ҳисобланганида фаолият туридан ва уни амалга ошириш жойидан қатъий назар, ойига қатъий белгиланган миқдордаги солиқнинг 50 фоизини, бироқ БҲМнинг 50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда тўлайди.

Шуни алоҳида таъкидлаш керакки, Солиқ кодексининг 421-моддасида барча солиқ тўловчи субъектларга имтиёзлар берилган бўлиб, айнан ногиронлиги бўлган фуқароларга айрим солиқ имтиёзлари белгилаб қўйилган. Унга кўра уруш ногиронлари ва қатнашчилари, шунингдек, доираси қонун ҳужжатлари билан белгиланадиган уларга тенглаштирилган шахслар мулкида бўлган мол-мулк солиқ солишдан озод этилади. I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар ҳам мулкида бўлган мол-мулк 60 кв.м. доирасида солиқдан озод этилади. Мазкур имтиёз пенсия гувоҳномаси ёки тиббий-меҳнат эксперт комиссиясининг маълумотномаси асосида берилади.

Уруш ногиронлари ва қатнашчилари, шунингдек, доираси қонун ҳужжатлари билан белгиланадиган уларга тенглаштирилган шахслар ҳамда I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар ер солиғидан озод этилади. Мазкур имтиёз пенсия гувоҳномаси ёки тиббий-меҳнат эксперт комиссиясининг маълумотномаси асосида берилади.

Н.Жуманиёзова, туман Адлия бўлимининг инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва ҳуқуқни қўллаш амалиётини ўрганиш бўлинмаси бош маслаҳатчиси.