Olomonning noqonuniy “jazo”si
Tarixdan maʼlumki, jinoyatçilar – saltanat, din yoki jamiyat qonun-qoidalariga zid iş qilganlar köpinça ommaning oldida jazolangan. Aybdor yoki jinoyatçini dorga osiş, toşböron qiliş, kaltaklaş va boşqa jazolar şariat yoki saltanat mutasaddilarining buyruği bilan, baʼzan esa xalq qahr-ğazabining ifodasi sifatida köpinça elning közi oldida amalga oşirilgan.
Oradan yillar ötib, zamon özgardi, demokratik davlat va fuqarolik jamiyati şakllanib, jinoyatçini qölga oliş, tergov qiliş, sudlaş va jazolaş bilan maxsus organlar şuğullanadigan böldi.
Yaqinda ijtimoiy tarmoqlarda Qoraqalpoğiston Respublikasining Beruniy tumanidagi Şabboz dehqon bozorida öğrilikda gumon qilingan yigitni bozorning darvozasiga qölidan osib qöygani tasvirlangan videoni körib, öşa örta asrlardagi voqealar esimizga tuşadi...
Videodan maʼlum bölişiça, bir yigit öğirlikda gumon qilinayotgan yana bir yigitning qölidan arqon bilan bozorning darvozasiga osib qöyadi. Yonidagi bir guruh olomon esa voqeani tasvirga oliş bilan band. Kimdir “Şeriging qani”, “Uying qayerda” kabi savollar berib, “öğri”ni “tergov” qilmoqda.
Milliy qonunçiligimizda “aybsizlik prezumptsiyasi” degan tuşunça bor. Bu – aybdorning jinoyati qonuniy tartibda isbot qilinmagunça uni aybsiz deb faraz qiliş demakdir. Gumon qilinuvçi, ayblanuvçi yoki sudlanuvçi uning jinoyat sodir etişda aybdorligi qonunda nazarda tutilgan tartibda isbotlangunga va qonuniy kuçga kirgan sud hukmi bilan aniqlangunga qadar aybsiz hisoblanadi.
Nahotki şu voqeaga guvoh bölgan kimsalardan biri bu işning noqonuniy ekanligini, aksinça, “öğri”ni özboşimçalik bilan jazolayotganlar Özbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 229-moddasida körsatilgan jinoyatni (Özboşimçalik) sodir qilayotganini, qonun oldida javob berişlarini bilmasa, tuşunmasa? Undan köra, öğirlik qilişda gumonlanuvçini huquq-tartibot idoralari topşiriş lozim ekani nahotki heç kimning esiga kelmasa?
Biz bu bilan öğirlikda gumon qilinib, qölidan osilgan yigitni oqlamoqçi emasmiz. Tegişli tartibda, vakolatli organlar tomonidan uning mazkur jinoyatni sodir etgan yoki etmaganligi tergovda örganib çiqilib, agar aybdorligi isbotlansa, qonun oldida javob berar. Ammo, qonunni bilmagan, hurmat qilmagan özboşimça olomon ertaga boşqa jinoyatçini, boşqa joyda, qölidan emas, böynidan osmaydi, deb kim kafolat beradi?
Qolaversa, bu videoni körgan xalqaro jamoatçilik qanday munosabat bildiradi? Bir guruh olomonning huquqiy saviyasi pastligi, qonun-qoidani bilmasligi yoki hissiyotlarini jilovlay olmasligi oqibatida xalqimizning, huquq-tartibot organlarining obrösi tökilmasligiga kim kafolat beradi?
Şunday ekan, bu kabi voqealar takrorlanmasligi uçun huquqiy tarbiyani kuçaytiriş kerak, har qanday jinoyat (şu jumladan jinoyatçini özboşimçalik bilan jazolaş ham) jazosiz qolmasligini odamlarimiz tuşunib yetişi kerak.
Ğ.Yeşniyozov

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶