20.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
20.11.2026, 23:21
Жамият 👁 401

Сиз ахборот беришга мажбурсиз, жаноб ёхуд қонун бўлса ҳам имконият йўқми?

Сиз ахборот беришга мажбурсиз, жаноб ёхуд қонун бўлса ҳам имконият йўқми?

Очиқ ва адолатли давлат қуришда оммавий ахборот воситаларининг роли беқиёс. Айниқса, жамиятни ишончли ва ҳаққоний ахборот билан таъминлашда журналистларнинг ахборот олиш ҳуқуқи ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида мазкур ҳуқуқ мустаҳкам ҳимояланган. Конституцияда ҳам, соҳавий қонунларда ҳам ахборот эркинлиги белгилаб қўйилган. Аммо амалиётда нима кузатилмоқда? Журналист маълумот сўрайди, қониқарли жавоб ололмайди. Ахборот талаб қилади, баҳона эшитади. Қонун бор – лекин баъзи мансабдорлар уни писанд қилмайди. Ахборотга эришиш жараёнида юзага келаётган “сунъий девор”лар оммавий ахборот воситаларининг самарали фаолиятига тўсқинлик қилмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 33-моддасида ҳар кимнинг ахборот олиш ҳуқуқи кафолатланган. 81-моддага кўра, оммавий ахборот воситалари эркин бўлиб, давлат уларнинг ахборотни излаш, олиш ва тарқатиш ҳуқуқини ҳимоя қилади. 82-моддада эса цензурага йўл қўйилмаслиги қатъий белгиланган. Бундан ташқари, “Ахборот олиш кафолатлари ва эркинликлари тўғрисида”, “Оммавий ахборот воситалари тўғрисида”, “Журналистлик фаолиятини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги ва бошқа шу каби қонунлар ҳам журналистларнинг ахборот излаш ва сўраш ҳуқуқини қонуний йўл билан таъминлайди.

Бироқ, ҳаётда рўй бераётган воқелик бошқачароқ. Давлат идоралари кўпинча журналист мурожаатига жавоб беришдан қочади. Баъзи ҳолларда жавоб кечиктирилади, бошқаларида эса умумий, мазмунсиз ва фойдаланишга яроқсиз маълумот тақдим этилади. Бу эса журналистнинг ҳақиқий манзарани очиб бериш имконини чеклайди.

Бу муаммонинг сабаблари кўп қиррали. Менимча, айрим давлат ташкилотлари ҳали ҳам ахборот эркинлигини хавф сифатида қабул қилади. Улар жамоатчилик билан очиқ мулоқот қилишга тайёр эмас. Шу билан бирга, ҳаддан ташқари қоғозбозлик, қарор қабул қилишдаги сустлик, масъулиятсизлик каби бюрократик тўсиқлар ҳали ҳам ҳукм сурмоқда. Бундан ташқари, ахборот тайёрлаш маданияти етарли даражада шаклланмаган. Кўплаб ташкилотларда иш юритувчи ходимлар ёзма нутқда саводсиз, журналист сўровларига бепарво муносабатда бўлишади. Шу сабабли сўровларга шаблон, умумий, ҳеч қандай аҳамият касб этмайдиган жавоблар қайтарилади.

Олдинги ҳафтанинг ўзида мен маҳаллий ташкилотлардан биридан муҳим мавзуда ахборот сўрадим. Аввалига “берамиз” дейишди. Кейин жимлик. Жавоб бўлмади. Ёки берилган тақдирда ҳам, фақат умумий рақамлар, тушунарсиз гап-сўзлар... Афсуски, баъзан шундай “эҳсон” учун ҳам қувониб қоламиз. Лекин бу ахборот эмас! Бу фактларга асосланган ўқишли материал тайёрлаш имконини бермайдиган, жамиятни ҳақиқатдан узоқлаштирадиган маълумот парчаси, холос.

Охирги йилларда давлат ташкилотларида матбуот котиблари фаолият юритмоқда. Улар оммавий ахборот воситалари билан алоқада бўладиган кўприк вазифасини ўташи лозим. Бироқ, кўп ҳолларда улар телефон қўнғироқларига жавоб бермаслик, сўровларга муносабат билдирмаслик, ёки энг камида жавобни кечиктириш каби хатти-ҳаракатлар билан ўз мажбуриятларига масъулиятсизлик қилишмоқда. Бу эса журналистнинг ишини самарасиз, жамиятни эса ҳақиқатдан бенасиб қолдиради.

Ахборот берилмаслиги – бу фақат журналист учун эмас, бутун жамият учун зарар етказади. Шу сабабдан жиноятлар, коррупция ҳолатлари йиллар давомида яширин қолди, давлат маблағлари қай ҳолда ва нималарга сарфланишидан жамоатчилик хабардор бўлмади. Оқибатда эса жамиятда давлат тизимига ишонч пасайди. Агар журналист тўлиқ ва ҳаққоний маълумот билан таъминланмаса, ҳақиқатни ёритиш имкониятига эга бўлмайди. Ҳақиқат ёритилмаса, адолат қарор топмайди ва жамиятда тенгсизлик кучаяди.

Аслида журналист ахборотни олиш учун илтимос қилмаслиги керак. У қонуний асосда ахборотни олишга ҳақли. Лекин кўплаб ташкилотлар ҳануз бу ҳақиқатни англамай келмоқда. Улар учун ахборот бериш вазифа эмас, ихтиёрий ёрдамдек тасаввур қилинади. Ҳолбуки, журналист ҳуқуқлари давлат органлари, уларнинг мансабдор шахслари томонидан бузилиши — қонунга зид ҳаракатдир ва жавобгарликка сабаб бўлади.

Оммавий ахборот воситалари ва журналистлар ҳақиқатни жамиятга етказувчи асосий омил ҳисобланади. Ахборот эса куч. Лекин бу куч яширилса, ҳақиқат жим бўлади. Ахборот жамиятда ижтимоий фикр шаклланиши, жараёнларни таҳлил қилиш ва фикр юритиш учун хизмат қилади. Очиқ ахборотни яшириш орқали фақат журналист эмас, бутун жамият нотўғри маълумот асосида фикр юритишга мажбур бўлади. Бундай жамиятда ҳақиқат сукут сақлайди.

Шунинг учун ҳам ахборот сиёсатини қайта кўриб чиқиш, жавобгарликни кучайтириш, медиа билан ишлаш маданиятини шакллантириш, давлат органларидаги масъул шахсларни медиа саводхонлик ва ахборот беришга оид амалий кўникмалар билан таъминлалаш давр талаби ҳисобланади.

Журналистлар ҳеч кимдан ёлвориб ахборот сўрашга мажбур эмас. Улар қонунга таяниб фаолият юритади. Қоғозда ёзилган қонунлар эса амалда ҳамага бирдай ишлаши керак. Чунки бизга “сунъий девор”лар эмас, ҳақиқат керак.

Шоҳзод Қурбонбоев, журналист.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026