2026 йилги пахта ҳосили учун мустаҳкам пойдевор яратилмоқда

Қишлоқ хўжалиги мамлакатимиз иқтисодиётининг энг муҳим ва таянч тармоқларидан бири ҳисобланади. Бу тармоқда юқори натижаларга эришиш, мўл ҳосил яратишнинг энг асосий шарти эса, шубҳасиз, ерга қадалаётган уруғнинг сифатига бевосита боғлиқдир. Шу мақсадда бугунги кунда республикамизнинг барча ҳудудларида бўлгани каби, Амударё туманида ҳам 2026 йилги пахта ҳосили учун юқори сифатли, серҳосил ва касалликларга чидамли уруғлик чигит тайёрлаш ишлари қизғин паллага кирган.

Мазкур жараёнларнинг белгиланган стандартлар ва меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида, тизимли тарзда олиб борилиши устидан давлат назорати ўрнатилган бўлиб, бу борада Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Агросаноат мажмуи устидан назорат қилиш инспекцияси ходимларининг хизматлари катта бўлмоқда. Хусусан, Инспекциянинг Қорақалпоғистон Республикаси бошқармаси Амударё туман бўлими мутахассислари томонидан бугунги кунда уруғлик чигит тайёрлаш жараёнларининг ҳар бир босқичи қатъий назоратга олинган.

Инспекция томонидан амалга оширилаётган назорат тадбирларининг асосий мақсади – Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 12 октябрдаги қабул қилинган 641-сонли қарори талабларининг сўзсиз бажарилишини таъминлашдир. Мазкур қарорда уруғлик пахта хом ашёсини қабул қилиш, уни талаб даражасида сақлаш, дастлабки қайта ишлаш, уруғлик чигит тайёрлаш, уни мақсадли тарқатиш ва энг асосийси, сифатини назорат қилиш бўйича бир қатор аниқ вазифалар белгилаб берилган.

Уруғчилик борасида Амударё тажрибаси

Айтиш жоизки, Амударё туманида уруғчилик соҳасини ривожлантиришда маҳаллий тадбиркорларнинг ўрни ва ташаббускорлиги алоҳида таҳсинга сазовор. Бу борада тумандаги “Аму сара уруғлари” масъулияти чекланган жамияти фаолияти Республикага ўрнак бўлмоқда. Корхона раҳбари Ёқуббой Аширов ўз фаолиятини 2009 йилда оддий фермер сифатида бошлаган эди. Унинг бошчилигидаги "Ёқуббой Аширов" фермер хўжалиги бугунги кунда 114 гектар унумдор ер майдонида илғор агротехник тадбирларни қўллаган ҳолда деҳқончилик қилиб келмоқда.

Янгиликларга интилувчан, изланувчан ва ҳамиша ўз фаолиятига замонавий инновацион ғояларни, илғор ташаббусларни жорий этиш орқали пахта ва ғалла уруғчилиги соҳасида юқори натижаларга эришиб келаётган бу фермер янада улкан мақсадларни ўз олдига қўйди. У тумандаги уруғлик пахта ва ғалла етиштирувчи қишлоқ хўжалиги корхоналари учун янада кенгроқ қулайликлар яратиш, шу билан бирга ҳудудда пахта ва ғалла ҳосилдорлигини кескин оширишга ўзининг муносиб ҳиссасини қўшиш мақсадида дунё тажрибасини ўрганишга қарор қилди. Шу мақсадда у Хитой Халқ Республикасида хизмат сафарида бўлиб, у ердаги тажрибали хитойлик уруғшунослар фаолияти, замонавий уруғлик тайёрлаш технологиялари ва лаборатория жараёнлари билан яқиндан танишди.

Хитой сафаридан катта таассуротлар ва аниқ режалар билан қайтган Ёқуббой Аширов давлатимиз томонидан тадбиркор ва ишбилармонлар учун яратилган кенг имкониятлардан, хусусан, молиявий қўллаб-қувватлаш дастурларидан самарали фойдаланган ҳолда тижорат банкидан 3 миллиард сўмлик имтиёзли кредит маблағини олди. Ушбу мақсад учун ўз ҳисобидан яна 3 миллиард сўмлик хусусий маблағини ҳам йўналтириб, жами 6 миллиард сўмлик йирик инвестиция лойиҳасини амалга оширди. Натижада Хитой давлатидан пахта, ғалла ва бошқа донли экинлар уруғларини маҳаллий шароитда, юқори аниқликда қайта ишлайдиган энг сўнгги русумдаги завод ускуналарини олиб келиб ўрнатди. Айнан шу тариқа туманда замонавий “Аму сара уруғлари” масъулияти чекланган жамияти шаклидаги йирик корхонага асос солинди.

Технологик жараёнлар: Юқори сифатли навлар ва замонавий ишлов бериш тизими

Жамият фаолиятига назар ташлайдиган бўлсак, бу ерда ишлар тизимли ва илмий асосда йўлга қўйилганига гувоҳ бўламиз. Маълумотларга кўра, корхона томонидан 2025 йил ҳосилидан тайёрланган жами 535 тонна ҳажмдаги уруғлик пахта хом ашёси қабул қилиб олинган. Бугунги  кунга келиб жами 205 тонна уруғлик чигит тайёрланиб, фотосепараторлардан ўтказиб, дориланган ва махсус қопларга солиниб, экишга тайёр ҳолатга келтирилган.

Тайёрланган уруғлик чигитнинг асосий қисмини маҳаллий иқлим шароитига мос, қурғоқчиликка ва турли касалликларга чидамли бўлган “Султон” ва “Равнақ-2” навлари ташкил қилади.

Корхонада уруғликларни сақлаш жараёнига ҳам катта эътибор қаратилмоқда. 2026 йил ҳосили учун уруғликларни дорилашда қўлланиладиган юқори сифатли кимёвий препаратлар ва қадоқлашда фойдаланиладиган қоғоз қоплар захиралари аввалдан тўлиқ яратилган. Энг муҳими, уруғлик чигит сақланадиган улкан омборларда ҳашарот ва турли хил зараркунандаларга қарши кимёвий зарарсизлантириш ишлари тўлиқ ва сифатли амалга оширилган.

Қорақалпоғистон бўйлаб кенг қамровли таъминот

“Аму сара уруғлари” масъулияти чекланган жамиятига қарашди корхонада қайта ишланган ва юқори технологик жараёнлардан ўтган “Равнақ-2” уруғлик чигит нави кўпчилик фермерларнинг эътиборини қозонган. Шу боисдан ҳам, ушбу сифатли уруғликлар нафақат Амударё тумани ички эҳтиёжлари учун, балки Қорақалпоғистон Республикасининг қатор ҳудудларига, жумладан, Шуманай, Тахтакўпир, Хўжайли, Чимбой, Нукус ва Тахиатош туманларидаги фермер хўжаликларига ҳам шартнома асосида мунтазам равишда етказиб берилмоқда. Бу эса ўз навбатида бутун Оролбўйи минтақасида пахта ҳосилдорлигини оширишга хизмат қилмоқда.

Корхонада уруғлик пахта етиштирувчи фермер хўжаликларидан ҳосилни узлуксиз қабул қилиш, уларни белгиланган стандартлар асосида қайта ишлаш ва энг сара уруғларни ажратиб олиш учун барча шароитлар яратилган. Ишлаб чиқариш цехлари, айниқса, пахтадан сара уруғларни автоматик тарзда ажратиб олувчи мураккаб механизмларнинг бенуқсон ва тўхтовсиз ишлаши учун зарур техник шарт-шароитлар яратилган. Шунингдек, инсон омилига ҳам катта эътибор қаратилиб, корхона ишчилари ва мутахассислари мавсум олдидан махсус тайёргарликдан ўтказилади. Уларга меҳнат қонунчилиги талаблари ва техника хавфсизлиги қоидаларига қатъий риоя этиш юзасидан зарур тушунча ва малакавий тавсиялар берилди.

Рақамлаштириш ва сифат назорати

Бугунги кунда қишлоқ хўжалиги соҳасини рақамлаштириш ва маҳсулотларнинг шаффофлигини таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 7 июлдаги “Қишлоқ хўжалиги экинлари уруғликларининг сифатини баҳолаш тизимини тубдан ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони соҳада янги даврни бошлаб берди.

Ушбу фармон талабларига мувофиқ, 2026 йил ҳосилидан бошлаб юртимизда уруғликларни етиштириш ва уларни реализация сотиш билан шуғулланувчи барча турдаги тадбиркорлик субъектлари учун қатъий талаб ўрнатилди. Яъни, рақамли QR-кодли ёрлиқ билан қадоқланмаган ҳамда ваколатли органлар томонидан бериладиган ижобий хулоса олинмаган ҳар қандай қишлоқ хўжалиги экинларининг уруғликларини тарқатиш қатъиян тақиқланади. Бундан кўзланган асосий мақсад – фермер ва деҳқонларни сифатсиз, кафолатланмаган ва келиб чиқиши номаълум бўлган қалбаки уруғлардан ҳимоя қилишдир. QR-код орқали ҳар бир харидор уруғнинг нави, қачон ва қаерда ишлаб чиқарилгани, унинг унувчанлик кўрсаткичлари ҳақидаги маълумотларни ўз смартфони орқали сониялар ичида билиб олиши мумкин.

Агросаноат мажмуи устидан назорат қилиш инспекциясининг Амударё туман бўлими томонидан айнан ушбу фармон ижросини таъминлаш, ноқонуний ва сифатсиз уруғлар савдосининг олдини олиш бўйича ҳудудда тизимли ишлар ташкил қилинган бўлиб, жараёнлар доимий ва қатъий назорат қилиб борилмоқда.

Ғ.Бозорбоев, Агроинспекциянинг  Амударё туман бўлими Қишлоқ хўжалиги экинлари уруғлари етиштирилиши устидан назорат қилиш бўйича бош мутахассиси.