21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 04:20
Жамият 👁 5,319

ТАБИАТНИ АСРАШ – ОНАМИЗНИ АСРАШДИР

ТАБИАТНИ АСРАШ – ОНАМИЗНИ АСРАШДИР

Бош Қомусимизнинг 50-моддасида: "фуқаролар атроф-табиий муҳитга эҳтиёткорона муносабатда бўлишга мажбурдирлар” , 55-моддасида эса: "Ер, ер ости бойликлари, сув, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси ҳамда бошқа табиий заҳиралар умуммиллий бойликдир, улардан оқилона фойдаланиш зарур ва улар давлат муҳофазасидадир”, - деб белгилаб қўйилган. Демак, биз фуқароларнинг вазифамиз атроф-муҳит муҳофазасини таъминлашда энг аввало экологик онгимизни, экологик маданиятимизни юксалтиришимиз Ўзбекистон Республикаси Президенти ва ҳукуматининг табиатни муҳофаза қилишга оид қатор меъёрий ҳужжатлар мазмун-моҳиятини чуқур ўрганиш ва ҳаётимизга татбиқ этишдан иборат.

Маълумки, собиқ Иттифоқ даврида Ўзбекистонда пахта яккаҳокимлигига эришиш мақсадида минг-минглаб гектар табиий яйловлар, тўқайзорлар ўзлаштирилиб, пахта майдонларига айлантирилди. Оқибатда, мамлакатимиз флора ва фаунасида биологик хилма-хилликка жиддий путур етди. Ҳайвонот ва ўсимликлар дунёсининг жуда ноёб, кам учрайдиган турларининг кўпчилиги бутунлай йўқолиб кетди. Айрим турларининг эса йўқолиб кетиш хавфи туғилди. Мамлакатимиз мустақилликка эришгандан сўнг биологик ресурслар Ватанимизнинг барқарор ижтимоий ва иқтисодий тараққиёти учун ниҳоятда зарур эканлигини ўзида мужассам этган қатор қонун ҳужжатлари ишлаб чиқилди ва ҳаётга изчил татбиқ этилди. Хусусан, мустақиллик йиллари Ўзбекистонда 22 та бевосита, 50 дан зиёд билвосита экологик йўналишдаги Қонунлар, 4000 дан зиёд меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинди.

Хўш, бу қонун ва меъёрий ҳужжатларнинг асосий мақсади нималардан иборат?

Шуни алоҳида қайд этиш жоизки, атроф-муҳит – инсон ҳаётининг, саломатлиги ҳамда фаолиятининг асоси ҳисобланади. Демак, атроф-муҳитга эҳтиёткорона муносабатда бўлиш – инсонларнинг экологик онг ва экологик маданияти қай даражада эканлигига боғлиқ. "Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги, "Муҳофаза қилинадиган табиий ресурслар тўғрисида”ги, "Ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида”ги, "Ўсимлик дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида”ги, "Ўрмон тўғрисида”ги ҳамда "Экологик назорат тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунларининг барчасида фуқароларнинг атроф-табиий муҳитга муносабати, ер, сув, табиий ресурслардан фойдаланиш борасидаги ҳуқуқ ва мажбуриятлари бандма-банд белгилаб берилган. Шу билан бирга мазкур Қонун ҳужжатларининг асосий мақсади атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, экологик илм-фанни ривожлантириш, мавзуга оид билимларни кенг тарғиб қилиш, табиий тизимларни ҳамда уларнинг биологик ранг-баранглигини, ўзини-ўзи тўғрилаш қобилиятини сақлаб қолиш, қайта тиклаш, табиий ресурслардан фойдаланишнинг экологик самарали усулларини ишлаб чиқиш, экологик хавфсизликни таъминлаш, сув заҳираларининг ифлосланишининг олдини олишга кўмаклашишга, табиий муҳитни мўътадил равишда сақлаш механизмини янада такомиллаштиришга хизмат қилишдан иборат. Шу боис, давлатимиз томонидан табиатдан фойдаланиш соҳасидаги меъёрий-ҳуқуқий базани ривожлантиришга, аҳолининг экологик таълими, маданияти ва тарбияси тизимини узлуксиз такомиллаштириб боришга жиддий аҳамият берилмоқда.

Бизнинг туманимиз табиати ҳам ўзига хос. Ҳудудимиздан оқиб ўтувчи Амударёнинг муҳофаза қисмидаги табиий тўқайзорларда ноёб қушлар, турли ҳайвонлар, айниқса, йўқолиб кетиш хавфи бўлган "Бухоро буғуси” (хонгули), қирғовул, қашқалдоқ, тўрғай, суйлун каби кам учрайдиган турлар мавжуд. Туманимиз флора ва фаунасига зарар этказиш бу – халқимизнинг барқарор иқтисодий ва ижтимоий тараққиётига тўғаноқ бўлишдир.

Шуни алоҳида қайд этиш жоизки, атрофимизни ўраб турган табиий олам – бизнинг бетакрор бойлигимиз, битмас-туганмас мусаффо ҳаво фабрикамиз. Демак, кўзимизга чиройли кўринган ҳудудда турли кўнгилочар сайл-у зиёфатлар ("маёвка” дейишади буни кўпчилик) уюштириш, табиат бағрини ифлослантириш, шахсий эҳтиёж ёки манфаатни кўзлаб, табиий ўсувчи дов-дарахтларни кесиб олиш, шахсий мулк сифатида фойдаланиш, биосфера резерватига киритилган ҳудудлардан ҳар хил жониворларни овлаш, сув йўлларини ифлослантириш, тупроқ экологиясини бузувчи ҳолатларни содир этиш – бу энг аввало мамлакатимизда амалда бўлган Қонун ҳужжатларига зид ҳатти-ҳаракат бўлса, қолаверса, мамлакатимиз флора ва фаунасига нисбатан хиёнатдир. Ваҳоланки, бундай хиёнат инсоният учун ҳам, табиий олам учун ҳам хатарли ҳолат ҳисобланади.

Шу ерда эътиборингизни қуйидаги рақамларга қаратмоқчиман: ер юзида ҳар куни деярли 37 минг гектар табиий ўрмонлар йўқолиб кетмоқда. 1930 йил охирида Қорақалпоғистон Республикасида тўқайзорларнинг умумий майдони 300 минг гектарни ташкил этган бўлса, 1990 йилга келиб тўқайзорлар 30 минг гектаргача камайиб кетган.

Мен бу мисолни нима учун келтирдим? Шунинг учунки, ҳар ким кўнглига келган ишни қилиб кетавермасдан, ховлиси олдидаги бир туп дарахт ёнига яна битта ниҳол экса, "эгаси йўқ-ку”, деб тўронғил ёки қорамон, оқтол, жийда ва жигилдак каби дарахтларни чопиб, ўз эҳтиёжи учун ишлатишга интилмаса, ноёб, қўриқланаётган жониворларга ўқ узмаса, атроф-муҳит янада ободонлашиб, яшил олам бойиб бораверади. Бунинг учун ҳар биримиз экологик онгли, яъни атроф-муҳит муҳофазасига оид чуқур билимли, табиат ҳодисалари билан боғлиқ урф-одатлар бўйича ўз тасаввуримизга эга экологик маданиятли хулқ-атвор эгаси бўлмоғимиз жоиз. Ана шундагина инсониятнинг ижтимоий ва иқтисодий фаровонлигини барқарорлаштириб турувчи атрофимиздаги гўзал олам – биологик хилма-хиллик янада бойиб, гўзаллашиб бораверади. Зеро, биз ўзимиз – табиатнинг олий маҳсулимиз, табиат эса – онамиздир.

Робия ЙЎЛДОШЕВА, журналист.

(Фото - http://zakovat.uz)

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026