21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 14:24
Жамият 👁 1,157

КЎЗГУ ХИPА ТОPТМАСИН!

КЎЗГУ ХИPА ТОPТМАСИН!

Асрлар давомида миллатлар, халқлар ўртасида маънавий кўприк вазифасини ўтагувчи тил – инсоният учун дунёни англаш, тушуниш воситаси ҳамдир. Демак, ҳар қандай тилнинг жозибадорлиги, қадр-қиммати ўша тилда сўзлашувчи халқларнинг ўз она тилига эътибори, маданиятли тарзда ёндашувига боғлиқ.

Ўзбекистон Қаҳрамони, Ўзбекистон халқ шоири, Аллоҳ раҳмат қилсин, Эркин Воҳидов ўзининг “Сўз латофати” асарида ўзбек тилининг ўзига хос жозибаси, синонимларга бойлиги ҳақида фахр билан сўз юритаркан, биргина “ранг” сўзи тилимизда 31 хил маъно англатишини бирма-бир далиллаб берган эдилар. Мен ҳар гал оташин шоирнинг ушбу асарини варақлаганимда беихтиёр кўнглимдан: “Тилимизнинг бу жозибадорлигини қай даражада ҳис этаётирмиз?” деган савол кечади.

Ҳақиқатдан ҳам тилимизга эътиборлимизми? Асрлар давомида миллатлараро дўстлик, қон-қариндошлик алоқаларини боғлашда беназир восита ҳисобланган ўзбек тилининг қадр-қимматини қанчалик ҳис этаётирмиз?

Таълим муассасаларида, баъзан туманимиз ижодкорлари иштирокидаги адабий давраларда бир ҳолатни кузатаман: ўқувчи-ёшлар билиб-билмай, ҳатто маъноларини англаб етмай инглизча, русча сўзларни тилимизга қўшиб-чатиб гапиришади. Айрим ижодкор ёшлар орасида ҳам шунга ўхшаш ҳолатлар кузатилади. Катта ёшдагилар эса кўпроқ русча сўзлар билан ўз нутқларини “безаб” гапиришни одат қилишган.

Яқинда коллежлардан бирида ўтказилган йиғилишда ўзим гувоҳ бўлган бир воқеа ёдимга тушди: бир ўқувчи қоғозга катта ҳарфлар билан “Мен сени Love” деб ёзиб, орқасидаги қизга кўрсатди. Табиийки, қиз уялди, тадбир охиригача бошини кўтармади. Мен аста ўша ўқувчи йигитнинг ёнига бордим. Ўша қоғозни сўрадим. Йигит уялиш ўрнига: “мен нотўғри иш қилганим йўқ”, деди юзимга тик боқиб.

Мен унга қоғоздаги ёзувнинг қанчалик нотўғрилигини, икки миллат тилига маданиятсизларча муносабати ҳақида тушунтирдим. Шунда ўқувчи йигитнинг боши эгилди.

Айтмоқчиманки, баъзи ўқув муассасаларида хорижий тилларни ўқитиш ниҳоятда суст. Агар бу борадаги ишлар бугунги давр талаблари даражасида бўлганида эди, ёшларимиз кўкрагига турли ибосиз сўзлар ёзиб қўйилган футболка ва кўйлакларни кўз-кўз қилиб кийиб юришмас, она тилимизга хорижий сўзларни қориштириб муомала қилишмас эди.

Халқимизда шундай ҳикмат бор: “Тилга эътибор – элга эътибор”, дейдилар. Демак, бизнинг эл-юртга, халқимизга меҳр-муҳаббатимиз – тилимизга қай даражада эътиборимиз, муомала маданиятимизга, бу борадаги билимимизга боғлиқ. Шундай деймиз-у, баъзан идора-ташкилотлар, нуфузли фирмалар, дўконлар, гўзаллик салонлари пештоқларидаги рекламалар, жой номларига кўзимиз тушиб, кўнглимиз хижил тортади. Эътибор беринг: “Мохirа go’zallik saloni” (аслида “Моhira” тарзида ёзилиши керак), “Гиждувонча шашлик” (асли “Ғиждувонча кабоб” эмасми?). Айрим ошхоналар олдидаги реклама афишаларида шўрва – “шурпа”, чучвара – “пелмен” тарзида ғиж-ғиж имло хатолар билан ёзиб қўйилади. Қурилиш моллари билан савдо қилувчи “Нур” савдо мажмуасида шундай хабарномани кўриш мумкин: “Gipskarton... оптом бахада” ёки яна бир бино пештоқига “Maloxat тўй лебослари” тарзида имло хатолари билан ёзилган бўлса, шундай бир атама эса “Невеста” тўй либослари салони” деб ярми ўзбекча, ярми рус тилида ёзилганига нима дейсиз?

Мактабларда, коллежларда ўқувчи-ёшлар, ҳатто кимлигини ҳам англаб бўлмайдиган қандайдир олимларнинг фикрлари битилган шиорларга кўзимиз тушади. Масалан, тиббиёт ҳақида, дўстлик ва тинчлик ҳақида, таълим ва маданият, маънавият ҳақидаги аллақандай немис, инглиз, рус ёки француз, итальян олимлари билдирган фикрлар. Ахир айнан шу соҳаларда дунё цивилизациясига жуда катта ҳисса қўшган буюк олим-у уламолар ўзбек миллатига мансуб эмасми? Нега ёшларимиз таҳсил олаётган илм масканларини Беруний, Хоразмий, Ибн Сино, Мотурудий, Навоий, Бобур каби боболаримизнинг дунё халқларининг тилларида достон бўлган фикрлари, ўгит ва насиҳатлари билан безаб ташламаймиз? Тилимизнинг сержилолигини, жозибаси-ю қудратини, оддийгина қилиб айтганда, ўзимизга, эл-юртимизга эътибор ва муҳаббатимиз билан ифода этиш шунчалик қийинми? Қийин эмас, азизлар, фақат ҳафсала қилмаймиз бунга.

Ўзбек тили – Ўзбекистонда давлат мақомига эга алоқа воситаси. Ўзбек тили – миллатимиз, халқимиз ҳаётининг кўзгуси. У бизнинг ёруғ юзимиз, кўрар кўзимиз. Агар оддийгина атамалар, жой номларининг ёзилишида хатолар қилсак, нутқимизда ўзга миллат тилига ҳам, ўз тилимизга ҳам эътиборсизлик билан аралаш-қуралаш (балки ясама “тил”дир) сўзлар билан муомала қилсак – бу аввало, ўта хунук иш, қолаверса, билимсизлик ва маънавиятсизликдир.

Бас, шундай экан, миллатимиз, халқимиз кўзгуси, маънавиятимиз кўрки – она тилимизнинг софлиги, жозибаси ва гўзаллиги хира тортмасин!

Pобия ЙЎЛДОШЕВА.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026