21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 11:48
Мақолалар 👁 395

СУЯКСИЗ ТИЛ – КИМЛИГИНГИЗНИ КЎРСАТАДИ

СУЯКСИЗ ТИЛ – КИМЛИГИНГИЗНИ КЎРСАТАДИ

Одатда уч-тўрт нафар одам йиғилса, чор-атрофни “текислаш”, яъни қўни-қўшни, қариндошларни муҳокама қилиш бошланиб кетади. Бундай дамларда “айтилган гап шу ерда қолсин-а”, “яна мени айтди деманг”, каби иборалар кўп ишлатилади. Шунинг ўзиёқ айтилаётган гапнинг ростлигига шубҳа уйғотади, одамда. Баъзан рост гапни айтишдан ҳам тийилиш лозим бўладиган ҳолатлар ҳам учраб туради.

Кейинги вақтларда давралардаги суҳбатлар мавзуи ҳам кенгайиб бораяпти, менимча. Чунки катта-ю кичикнинг қўлида шапалоқдек “сотка,” ижтимоий тармоқларда истаганича  кезади. Ўқиган маънили, маънисиз хабарларини худди бирон нарса ихтиро қилган одамдай бошқаларга етказишга интилади. Бундай бемаъни суҳбатларга умрининг азиз лаҳзалари сарф бўлаётганини ўйламайди.

Энг ачинарлиси, одамларнинг, айниқса, ёшларнинг хориж ҳаётига тақлид қилишга, шарқона одоб-ахлоқ қоидаларига беписанд қарашига олиб келаяпти.

Асрлар давомида ўзбек хонадонларида катта ёшли одамнинг сўзини бўлмай эшитиш, гап қайтармаслик, овозни кўтариб гапирмаслик, уларга беминнат хизмат қилишдек одоб-ахлоқ қоидалари ҳукмрон бўлиб келган. Бу ўз навбатида оилалар тинч-тотув, аҳил яшашини таъминлаган.

Кейинги йилларда қадрият даражасига кўтарилган бунингдек урф-одатларимизга, шарқона одобимизга путур етаётгани барчага яққол аён. Чор-атрофингизга назар солсангиз – биров-бировдан овозини кўтариб гапиришга интилаётганини кўрасиз. Барча сўзамол. Кўп гапнинг маънилисидан кўра, маънисизи кўпроқ бўлиши тайин.

Инсоннинг вужудида покиза тутилиши лозим бўлган энг муҳим аъзо – бу тилдир. Баъзан тилни тийиш, сукут сақлаш инсон ҳаётидаги кўпгина нохуш ҳодисаларнинг олдини олиши, сукут сақлаган инсоннинг кучлилигини кўрсатиб қўйиши мумкин. Ахир Пифагорнинг “ҳа” ва “йўқ” сўзлари жуда қисқа бўлса ҳам улар жиддий фикрлашни талаб қилади”, дегани бежизга эмас-да.

Тўғри мулоҳаза билан сўзлаш, ўз демоқчи бўлганини ширин суханлик билан айтиш ҳам юксак одоб белгиси. Кишининг лутфи унинг кимлигини аён қилиб туради. Зеро, жумлаи жаҳонни, барча жонзотларни яратган улуғ зот инсонгагина забон, ақл-идрок ато этган. Бас, шундай экан, ўйламасдан гапиришдан, бемаъни, фойдасиз сўзларни гапиришдан тийилишимиз ҳам зарур. Зеро, тилига ҳоким бўлолмаган киши сўнг пушаймон ейди.

Айтишларича бир донишманддан қизини узатаётган киши унга янги оиласида ўзини қандай тутиши лозимлиги хусусида насиҳат беришни сўрабди. Донишманд унга: “Кўзинг кўр, тилинг соқов, қулоғинг кар бўлсин”, деб жавоб берган экан.

Қиссадан ҳисса шуки, одам кўрган ё эшитганини, ўқиганини ҳаммага айтавериши (агар бошқаларга манфаати бўлмаса) шарт эмас. Тилим бор, деб унга эрк беравермасдан сукут сақлаш ҳам баъзан инсон қадрини оширади. Фикримга қўшиласизми, азиз газетхон?

Ойгул РАЖАБОВА.

 

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026