21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 17:08
Жамият 👁 262

МАЖБУРИЯТЛАР БАЖАРИЛИШИДА ЖАРИМА ВА ПЕНЯНИНГ РОЛИ ВА ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ

МАЖБУРИЯТЛАР БАЖАРИЛИШИДА ЖАРИМА ВА ПЕНЯНИНГ РОЛИ ВА ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ

Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун жавобгарлик шартномавий ҳамда шартномадан ташқари мажбуриятларни бузганлик учун вужудга келади.
Бунинг учун мажбуриятларни бажармаганлик ва лозим даражада бажармаганликни бир-биридан фарқлаб олишимиз лозим. Бажармаганлик шартнома шартларини (масалан, бутунлай тўловни амалга оширмаслик ёки етказиб берилган товар учун тўловдан бош тортиш ёхуд ишларни бажаришни рад этиш ва ҳ.к.) тўлиқ бажармасликни англатади. Лозим даражада бажармаслик эса мажбуриятларни шартнома шартлари ва қонунчилик талабларига, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга номувофиқ бажаришни билдиради. Олинган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлашнинг кенг тарқалган усулларидан бири неустойка ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси 260-моддасининг биринчи қисмига биноан қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор мажбуриятни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган тақдирда кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.
Қонуний неустойка Ўзбекистон Республикасининг “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Қонунининг 25-32-моддаларида белгиланиб қўйилган.
Фуқаролик кодексининг 261-моддаси биринчи қисмига асосан неустойка икки шаклга, яъни жарима ва пеняга ажратилган. Қарздор мажбуриятларни бажармаган ёки лозим даражада бажармаган ҳолларда тўлайдиган ва қоида тариқасида, қатъий пул суммасида ҳисобланадиган неустойка жарима ҳисобланади.
Қарздор мажбуриятларнинг бажарилишини кечиктириб юборганида тўлайдиган ва ўтказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун мажбуриятнинг бажарилмаган қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган неустойка пеня ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2007 йил
15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 163-сонли қарорининг 16-бандида тушунтириш берилишича, пеня ва жарималарнинг ҳисобланиши мажбуриятни бажариш муддати тугаган куннинг эртасидан бошланади. Шунинг учун томонларнинг келишувида мажбуриятларни бажаришнинг бошланғич ва охирги муддатлари аниқ кўрсатилган бўлиши керак. Акс ҳолда эса, кредитор томонидан мажбуриятларни бажариш талаб қилинган (масалан, талабнома ёки огоҳлантириш хати юборилган) кундан бошлаб 7 кунлик муддат ўтгач жарима ва пенянинг миқдорини ҳисоблаш бошланади.
Суд амалиётидан мисол келтирадиган бўлсак (шахслар номлари ўзгартирилган), даъвогар “G’ANISHER-GOLD” хусусий савдо ва ишлаб чиқариш фирмаси жавобгар “ZOXID QURILISH” масъулияти чекланган жамиятидан 90 млн. сўм асосий қарз, 9 млн. жарима ва 45 млн. сўм пеня, жами 144 млн. сўм ундириш тўғрисидаги даъво аризаси билан Беруний туманлараро иқтисодий судига мурожаат қилган.
Даъвогар вакили суд мажлисида даъво аризасида кўрсатилган талабларни қўллаб-қувватлаб, жавобгардан 90 млн. сўм асосий қарз ва 45 млн. сўм пеня ундиришни, шунингдек, юқоридаги Пленум қарорида берилган тушунтиришлардан келиб чиқиб, 9 млн. сўм жаримани ундирмасликни сўраган.
Натижада, иқтисодий суднинг ҳал қилув қарорига асосан даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб, жавобгар “ZOXID QURILISH” МЧЖдан даъвогар “G’ANISHER-GOLD” ХСИЧФ фойдасига 90 млн. сўм асосий қарз, 31 млн. 500 минг сўм пеня, жами 121 млн. 500 минг сўм ҳамда иш учун тўланган 2 млн. 700 минг сўм давлат божи ва 17 840 сўм почта харажати ундирилган.
Даъво талабидаги 9 млн. сўм жарима ундириш қисми бўйича эса, олдиндан тўлаб чиқилган давлат божининг 180 минг сўми жавобгардан даъвогар фойдасига ундирилмасдан, даъвогарнинг зиммасида қолдирилган.
Демак, судга асоссиз киритилган жарима ёки пенянинг миқдорига мутаносиб равишда даъвогардан ҳам давлат божи ундирилади ёки олдиндан тўлаб чиқилган бўлса, даъвогар зиммасида қолдирилади.


Қ.Хожамуродов, Беруний туманлараро Иқтисодий суди судьяси.  

Б.Бекмуродов, Беруний туманлараро Иқтисодий суди судьяси.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026