Муҳокамадаги қонун лойиҳаси: тарафдорлар ва қаршилар...

Ижтимоий тармоқларда “Давлат фуқаролик хизмати тўғрисида”ги Ўзбекистон Pеспубликасининг қонуни қонун тарафдорлари ҳамда  лойиҳага қарши муносабатда бўлган аҳоли қатлами ўртасидаги қизғин муҳокамаларга сабаб бўлмоқда.
Сабаби мазкур қонун келажакда аҳолининг асосий қатлами бўлган Давлат хизматчиларининг мақомини, фуқаро давлат лавозимига тайинланган пайтдан бошлаб вужудга келадиган ҳуқуқ, мажбурият ва жавобгарликларни, шунингдек уларнинг давлат фуқаролик хизматини ўташи билан боғлиқ чекловлар тизимини белгилаб беради.

Хўш, мазкур қонун мақсади нима?

Мазкур лойиҳа давлат фуқаролик хизмати соҳасидаги давлат фуқаролик хизматчисининг ҳуқуқий мақоми ва давлат фуқаролик хизматини ташкилий-ҳуқуқий механизмини ягоналигини таъминлашга қаратилган муносабатларни тартибга солиш орқали ҳуқуқий асосларини яратиш, уларнинг касбга оид сифатлари ва алоҳида хизматларини объектив ҳамда адолатли танлов асосида хизмат поғоналари бўйича ўсиш кафолатларини ўрнатиш, давлат фуқаролик хизматига кириш, ўташ ва тугатиш жараёнларини тартибга солиш, давлат фуқаролик хизматчиларининг касбга лаёқатлилигини ва профессионаллигининг ўсиши учун шарт-шароитлар яратиш мақсадида ишлаб чиқилган.

Бир қарашдан ҳамма учун тенг имкониятлар яратаётган ва барчамизнинг ҳуқуқ ва манфаатларимизни ҳимоя қилишга қаратилган ушбу қонун лойиҳаси қайси жиҳатлари билан кўпчиликнинг муҳокамасига сабаб бўлиб қолмоқда?

Бунга бир неча сабаб ва қарашлар мавжуд.

Масалан, кўпчиликка қонун лойиҳасининг 18-моддаси (Давлат фуқаролик хизматчилари ва улар оила аъзоларининг даромадлари, мол-мулки ва кўп миқдордаги харажатларини декларация қилиш) амалда қандай ишлаши қизиқ туюлмоқда. Олдинлари фақат ривожланган давлатлар қонунчилигида кўп учрайдиган мазкур амалиётнинг кундалик ҳаётимизга кириб келиши ҳам қишлоқ хўжалигидан, ҳам давлат хизматидан фойда топаётган аҳоли қатлами бундай янгиликни қандайдир хадик билан қабул қилмоқда. Шу ўринда хизмат фаолияти коррупцион омиллар билан боғлиқ хизмат тури намоёндалари ҳам бу янгиликни қабул қилишга тайёр эмас.

Қонун лойиҳасининг иккинчи жиҳати агар у қабул қилинадиган бўлса, ишчи ходимларнинг ойлик иш ҳақида ҳам кескин ўзгаришлар бўлади. Сир эмас, бугунги кунда аксарият идора ва ташкилотларда яхши ойлик маошга лойиқ бўлган ходим ҳам, бунга лойиқ бўлмаган ходим ҳам деярли бир хил маош олиб келмоқда. Қонун қабул қилинса, бу адолатсизликка чек қўйилади.

Масалан, қонун лойиҳасининг 50–моддасига кўра,Давлат фуқаролик хизматчилари меҳнатига ҳақ тўлаш қуйидаги тўловларни назарда тутадиган давлат фуқаролик хизматчилари меҳнатига ҳақ тўлашнинг унификация қилинган тизими асосида амалга оширилади:

 - базавий лавозим маоши;

- малака даражаси учун тўловлар;

- давлат фуқаролик хизматчисининг фаолияти самарадорлиги асосий кўрсаткичларига эришилиши ва иш берувчи томонидан белгиланадиган уларнинг фаолиятини баҳолашнинг бошқа мезонларидан келиб чиқиб ҳисобланадиган шахсий устама ҳақлари.
Бунда шуни ҳам айтиб ўтиш керакки, қонун лойиҳаси янги тартибдаги давлат лавозимларнинг гуруҳ ва категорияларини ҳамда давлат фуқаролик хизматчиларининг малака ва мартаба даражаларини назарда тутган.
Қонун лойиҳасининг яна бир эътиборга молик жиҳати шундаки эндиликда Давлат фуқаролик хизматчиларига давлат уларнинг қадр-қиммати ва хизмати асосида кўрсатган хизматлари асосида хизмат поғонаси бўйича ўсишни кафолатлайди ва Давлат лавозомини эгаллаш фақат танлов асосида амалга оширилади.

Фикрим охирида қонун лойиҳаси 11-боб, 75-моддадан иборатлигини таъкидлаган ҳолда, унинг қанчалик кўп қиррали ва ҳажм жиҳатдан кенглигини, кўп муносабатларни тартибга солганлигини ва буларнинг ҳар бирига битта мақолада тўхталиб ўтиш имкони йўқлигини айтмоқчиман. Бироқ, хулоса ўрнида мазкур қонун лойиҳасининг қабул қилиниши қуйидаги афзалликларни бериши мумкинлигини санаб ўтиш ўринли:

давлат фуқаролик хизматида малакали кадрларни шакллантириш учун шарт-шароитлар яратиш ва уларнинг мансаб поғоналарида барқарор кўтарилиши;

давлат органи ва ташкилотларини сифатли ҳамда самарали ишлашини таъминлаш ҳамда ташкил этиш;

давлат фуқаролик хизматини ҳуқуқий тартиб солиш соҳасини ҳуқуқий базасини тартибга солиш;

давлат фуқаролик хизматида коррупцияни ва бошқа суиистеъмоллик ларниолдини олиш;

самарали танлов тизимини жорий этиш ва давлат фуқаролик хизматчиларини касбга оид сифатлари ҳамда алоҳида хизматлари асосида кўтариш, шунингдек уларни малакасини мунтазам равишда ошириш ва қайта тайёрлаш тизимини йўлга қўйиш;

барча даражадаги давлат фуқаролик хизматчиларини фаолияти билан боғлиқ бўлган ҳуқуқ, мажбурият ва чекловларнинг ягона тизимини  ишлаб чиқиш;

давлат фуқаролик хизматчиларига меҳнатга ҳақ тўлаш ва ижтимоий ҳимоясини мустаҳкамлашга оид ягона тизимини яратишга олиб келиши.

М.МАТЮСУПОВ, туман Адлия бўлими бошлиғи.