21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 19:13
Жамият 👁 127

СУД ҲОКИМИЯТИ НУФУЗИНИ ОШИРИШ – ИНСОН ҲУҚУҚ ВА ЭРКИНЛИКЛАРИНИ САМАРАЛИ ҲИМОЯ ҚИЛИШНИНГ МУҲИМ КАФОЛАТИ

СУД ҲОКИМИЯТИ НУФУЗИНИ ОШИРИШ – ИНСОН ҲУҚУҚ ВА ЭРКИНЛИКЛАРИНИ САМАРАЛИ ҲИМОЯ ҚИЛИШНИНГ МУҲИМ КАФОЛАТИ

Мамлакатимиз суд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг асосий мақсади - инсон ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини самарали ҳимоя қилиш, судларнинг чинакамига мустақиллигини таъминлаш, демократик, инсонпарвар ҳуқуқий давлат ва кучли фуқаролик жамиятини барпо этишдаги ролини кучайтиришдан иборатдир. Шу нуқтаи назардан мамлакатимизда суд ҳокимиятини босқичма-босқич мустаҳкамлаб бориш, суднинг мустақиллигини таъминлаш, уни инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилишга хизмат қиладиган том маънодаги мустақил давлат институтига айлантиришга қаратилган кенг кўламли ташкилий-ҳуқуқий чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.

Амалдаги қонунчилигимизда одил судлов соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун маъмурий ва жиноий жавобгарлик белгиланган. Мазкур соҳадаги ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш функциясини амалга оширишда маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги қонунчилик муҳим аҳамият касб этади. Ҳуқуқбузарлик содир этган шахсларга аниқ белгиланган маъмурий чекловларни қўллаш орқали қатъий тартиб-таомилларни жорий этиш асносида одил судловнинг амалга оширилишига эришилади.

Одил судловнинг моҳиятини амалдаги қонунчилик асосида изоҳлайдиган бўлсак, Жиноят процессуал кодексининг 455-моддасида ҳукмнинг қонуний, асосли ва адолатли бўлиши шартлиги кўрсатилган. Шу билан бирга амалдаги Жиноят кодексида белгиланган «одиллик», «айб учун жавобгарлик», «жавобгарликнинг муқаррарлиги» каби принципларни инобатга оладиган ҳамда содир этилган ҳар қандай ҳуқуқбузарлик учун қўлланиладиган ҳуқуқий таъсир чораси ушбу мезонлар доирасида танланадиган бўлса, жазодан кўзланган натижага, яъни шахсни тарбиялашга эришилмасдан қолмайди.

Мамлакатимиз жиноят қонунчилигида ҳам, маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги қонунчиликда ҳам жазодан мақсад энг аввало, шахсни тарбиялаш экан, демак, бунга айнан одил судловнинг халқаро ва миллий стандартларига тўла риоя қилиш билангина эришилади. Бу эса, ўз ўзидан нафақат ҳуқуқбузарлик содир этган шахсни тарбиялаш, балки уни кўриб, эшитиб турган шахсларни, керак бўлса, бунга гувоҳ бўлган бошқа шахсларнинг ҳам тарбияланишига туртки бериш асносида ҳуқуқбузарликлар содир этилишининг олди олинишига замин яратилади.

Айни пайтда бундай фаолият ҳуқуқбузарликларнинг профилактикасини амалда таъмин этишда энг самарали воситаси ҳисобланади. Бинобарин, 2014 йил 14 майда қабул қилинган «Ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси тўғрисида»ги қонуннинг 4-моддасида ҳам ҳуқуқбузарликлар профилактикасининг асосий вазифаларидан бири сифатида - шахснинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари ҳимоя қилинишини таъминлаш назарда тутилган. Шубҳасиз, ушбу вазифаларнинг бажарилиши жамиятда барқарорликнинг таъминланишига кўмаклашади.

Шунингдек, амалдаги Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 180-моддасида «Судга ҳурматсизлик қилиш» - деб номланган махсус норма мавжуд. Ушбу ҳуқуқбузарлик объектив томондан - гувоҳ, жабрланувчи, даъвогар, жавобгар, ишда қатнашувчи бошқа шахсларнинг судга келишдан қасддан бўйин товлашида ёки мазкур шахслар ва бошқа фуқароларнинг раислик қилувчи фармойишига бўйсунмаслигида ёхуд суд мажлиси пайтида тартибни бузишда ўз ифодасини топган судга ҳурматсизлик қилишдаги ҳаракатларида ифодаланади.

Амалиёт шуни кўрсатадики, жиноят ишлари бўйича суд процесси иштирокчилари сифатида гувоҳ ва жабрланувчилар (баъзан ҳатто процесснинг бошқа иштирокчилари ҳам) суднинг чақирувига нисбатан эътиборсиз қарайдилар ва процессга узрсиз сабаблар билан келмайдилар. Оқибатда кўрилаётган иш бир, икки ва ҳатто уч мартагача ҳам кейинга қолдирилаверади.

Суд ҳокимиятининг нуфузи мазкур органлар томонидан қабул қилинадиган ҳужжатларнинг ижро кучига боғлиқдир. Шу жиҳатдан олиб қараганда, шахс ҳуқуқларини чеклашнинг суд тартибида амалга оширилиши, шунингдек, суд тартибида қўлланиладиган маъмурий жавобгарлик чораларини қўллашга оид ҳар қандай суд қарорининг амалда тўлиқ ижро этилиши биринчи навбатда, ишда иштирок этувчи шахслар манфаатларини ҳар томонлама ҳимоя қилишни таъминласа, иккинчи томондан, давлат манфаатларини ҳимоя қилиш орқали суднинг обрўсини янада оширишга шароит яратади.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш лозимки, одил судловни таъминлаш судьялар фаолиятининг бош мезони, амалдаги қонунларнинг асосини ташкил этади. Бу орқали жамиятда содир этилган ҳуқуқбузарликларга нисбатан адолатли чоралар қўлланилиши таъминланади, оқибатда ҳуқуқбузарликлар содир этилишининг олди олинишига эришилиши ҳамда бошқа шахсларга нисбатан тарбиявий таъсир кўрсатиш таъминланади.

 

А.Ж.Аметов, Жиноят ишлари бўйича Кегейли туман судининг раиси

С.Р.Давлетмуратов, Жиноят ишлари бўйича Амударё туман судининг раиси

🎬 Видеогалерея Барчаси →
«INFOLIB ÖZBEKISTON–2026» ахборот-кутубхона ҳафталигига старт берилди ▶ «INFOLIB ÖZBEKISTON–2026» ахборот-кутубхона ҳафталигига старт берилди 20.11.2026 Эскирган боғлар ўрнида интенсив боғлар барпо этилади ▶ Эскирган боғлар ўрнида интенсив боғлар барпо этилади 20.11.2026 Сув тармоқларига ноқонуний уланишлар бўйича назорат тадбирлари ўтказилмоқда ▶ Сув тармоқларига ноқонуний уланишлар бўйича назорат тадбирлари ўтказилмоқда 18.11.2026 БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026